OudWeb-log & MOZAÏEK - voorbije toekomst



maandag 13 juli 2015
middeleeuwen | waterspuwers frankrijk 

in de marge



 

In de middeleeuwen waren kunstenaars vooral ambachtslieden die hun vak uitstekend verstonden en die voor hun opdrachtgever in de mode van hun tijd het beeld, de schildering, het gebouw, het meubilair of het tapijt vorm gaven. Dat betekende dat de kunstenaar niet gevraagd werd iets unieks of vernieuwends te maken. Hij moest zich houden aan de eigentijdse beeldtaal die begrijpelijk was voor zijn tijdgenoten en ook een duidelijke functie had. Zeker als het beeldhouwwerk betrof aan een kerk, dan ging het om onderricht, het voor ongeletterden begrijpelijk maken van de religieuze boodschap. Kortom: een middeleeuws stripverhaal in steen of schildering.

Maar .... zijn eigen creativiteit  kon hij wel degelijk kwijt: in details en "in de marges". Voor de handschrift-illuminator was dat een grapje letterlijk in de kantlijn van het handschrift, voor de beeldhouwer was dat hoog boven de mens verheven aan de dakrand!

In de romaanse periode kon de beeldhouwer zijn hart "luchten" in de consoles onder de daklijst. Bijvoorbeeld in de St. Pierre kerk in Chauvigny – middeleeuws met een vleug negentiende eeuw ! – is dat prachtig te zien. Gekke koppetjes als consoles en een onversierde, puur functionele watergoot (helemaal rechts op foto).

Toen de smaak veranderde en sierlijke vormen – die wij nu "gotisch" noemen – de overhand kregen, was het nog belangrijker om ervoor te zorgen dat het regenwater van de daken goed werd afgevoerd en niet langs de muren siepelde. Het water moest als het ware van de muren weg "gespuugd" worden. Vandaar de ver uit-stekende waterspuwers – ook wel spuier, spuwer of spijer genoemd. Prachtig te zien aan de oost-zijde van de kathedraal van Amiens. In de vormgeving van zo'n waterspuwer kon de beeldhouwer zijn kunde én frivoliteit tonen.
We zijn al ruim dertig jaar in de ban van de gotische waterspuwers!

beeld & woord © conens & van wiechen