OudWeb-log & MOZAÏEK - voorbije toekomst



maandag 23 februari 2015
iconografie | doornuittrekker italië | rome middeleeuwen romeinen 

tweeduizend jaar jong



In het Kapitolijns museum in Rome zit deze jongen van brons een doorn uit zijn voetzool te peuteren. Dit beeld is waarschijnlijk een Romeinse kopie van een Grieks beeld, uit de derde eeuw vC. De Romeinen waren er verzot op en maakten kopieën - groot én klein - van marmer, brons of aardewerk.

Dit beeld in Rome is vrijwel zeker altijd zichtbaar geweest. Rond 1200 stond het op een zuil opgesteld bij de San Giovanni in Laterano en daar zag een zekere Magister Gregorius hem. Hij heeft er om moeten lachen, zo schreef hij, "met zijn hoofd gebogen ... is het de weergave van iemand die pijn lijdt ten gevolge van een stekende kwetsuur. Kijk je naar hem op ...  dan zul je geslachtsdelen zien die een verbazingwekkend formaat hebben". Gregorius overdreef het "formaat" sterk, misschien omdat hij het toen niet zo gewend was een en ander open en bloot te zien. De Middeleeuwers interpreteerden het beeld heel anders dan in de oudheid. De doorn was immers voor hen het symbool van de zonde en dit heidense jongetje symboliseerde bij uitstek de oude afgoden of de heiden gepijnigd door de (erf)zonde. Misschien dat juist door deze interpretatie het beeld in de loop der eeuwen niet werd omgesmolten. Het kon mooi dienen als voorbeeld van het heidense, van het slechte voor alle pelgrims die naar Rome kwamen!

In 1471 kwam het beeld in het Kapitolijns museum waar het – met een Parijse onderbreking van 1800 tot 1816 – nu nog steeds te bewonderen is. De Renaissance veegde het beeld schoon van middeleeuwse symboliek. Vol bewondering tekende en kopieerde men Il Fedele of Fedelino, De Trouwe (dienaar). In de jongen zag men toen de boodschapper die van ver naar de senaat in Rome was gerend en onderweg in een doorn was getrapt. Hij rende door en verwijderde de doorn pas, nadat hij zijn plicht had gedaan en de boodschap had overgebracht.

Vanaf de achttiende eeuw plaatsten geleerden en kunstkenners afwisselend de Spinario (Doornuittrekker) in de vijfde eeuw vC, in de tweede eeuw vC of de eerste eeuw nC. Stelde het een tempeldienaar voor, of een herder, of een atleet die ondanks de doorn toch de overwinning behaalde? Was het Hercules' kleine zoontje die in een doorn trapte of juist Asclepius' zoon die zich uiteindelijk specialiseerde in het genezen van voeten? Prachtig voer voor archeologen en kunsthistorici.

Ook wij werden "gegrepen" door dit beeld en zijn op zoek gegaan naar echo's van de Spinario. Niet alleen in de Romeinse tijd, maar ook in de middeleeuwen. We kwamen 'm dan ook tegen in romaanse kerken en gothische kathedralen .....  morgen verder!

beeld & woord © conens & van wiechen