OudWeb-log & MOZAÏEK - voorbije toekomst



vrijdag 27 februari 2015
frankrijk iconografie | doornuittrekker middeleeuwen 

doornuittrekker in de kerk



 

Het interieur van de kathedraal van Nevers (Bourgondië) vonden we onverweldigend, dank zij de moderne glasramen. Net bekomen van deze kleurrijke verrassing zien we een ander leuk en bijna uniek detail.

Nadat branden tweemaal de (romaanse) kerk in begin dertiende eeuw teisterden, werd al snel een plan gemaakt om het middenschip in de nieuwe (gotische) stijl te herbouwen. Het resultaat staat er nu nog. In de dikte van de muur is een gang uitgespaard die naar het kerkinterieur geopend is met steeds drie boogjes op slanke zuiltjes; het wordt het triforium genoemd. Het is een belangrijk bouw-onderdeel van de gotische kerkenbouw, komt veel voor en dus niet bijzonder. Wat wél in de kathedraal van Nevers uniek is, zijn de menselijke figuurtjes die de basis van de triforium-zuiltjes sieren. In totaal zijn er veertig kleine stenen mensjes die zó geplaatst zijn alsof het lijkt dat ze de zuiltjes dragen!

De toneelkijker gepakt en de figuurtjes bekeken. Wie zijn er afgebeeld? Sommige zijn beschadigd of de details zijn slecht te zien, maar er lijken zeven vrouwen en 33 mannen te zijn afgebeeld. Aan de kleding te zien zijn alle lagen van de bevolking vertegenwoordigd: een rijke dame van stand, een geestelijke, een jongleur, een pelgrim en .... een "doornuittrekker"!

Onze dag kan niet meer stuk, onverwacht zijn we gestuit op een van die bekende figuren die vanaf de oudheid geregeld in de kunsten opduiken: de doornuittrekker (spinario)Hier zit hij gekleed in een lang gewaad op een rotsje. Met geconcentreerde aandacht peutert hij een doorn uit zijn voetzool. 

Wat opvalt bij de meeste van de veertig figuurtjes is dat hun gebaren zo expressief zijn. Niet zo verwonderlijk want daardoor zijn ze van beneden af goed te zien. Het is net als in de stomme film (heerlijk!) waar gebaren het verhaal vertellen. Voor de man die zijn kudde hoedt of veel op het land werkt, heeft de dertiende-eeuwse beeldhouwer een veelzeggende pose gebruikt, nl. die van de doornuittrekker. De kans dat een stadsmens een doorn in z'n voet krijgt was ook al in de middeleeuwen niet zó groot, maar iemand die zijn dagelijks brood buiten verdiend, lopend door de velden .... tja, die kan in een doorn stappen en deze dan rustig op een rotsblok eruit peuteren.

Alle lagen van de bevolking zijn vertegenwoordigd in deze veertig stenen beeldjes. Zij en hun nazaten waren het plebs dei, hetVolk Gods dat deze kerk bezocht. In de dertiende eeuw werd de burgerij steeds belangrijker en kreeg meer rechten. Misschien wilde de Kerk in Nevers op deze manier de stedelingen duidelijk maken dat iedereen misschien wel meer rechten heeft gekregen, maar – let wel, gelovigen – iedereen blijft wél onder het gezamenlijke gewelf van de Kerk!
Of leggen wij 21-ste-eeuwers er té veel symboliek in?

beeld & woord © conens & van wiechen
A.s. zondag 1 maart nog één keer de spinario!