lezingen - eeuwenoude verhalen


Ik, archeologe Annet van Wiechen, vertel graag verhalen, vooral verhalen die eeuwenoud zijn. Enkele voorbeelden:

 

• Ovidius' Metamorphosen
De Romeinse dichter Ovidius smeedde eeuwenoude mythen in eigen dichterlijke woorden aan elkaar in zijn unieke Metamorphosen. Vanaf de allereerste verandering – chaos wordt geordende kosmos – neemt Ovidius zijn lezer mee in een verrukkelijke brij van geschiedenissen, mythen en woordspelingen naar zijn eigen tijd, naar de tijd van keizer Augustus. Ovidius' woorden zijn mijn leidraad in deze lezing, maar we gaan ook steeds de diepte in op zoek naar de verschillende symbolische betekenissen van de verhalen.

 

• Amor & Psyche
De romance tussen Amor (Cupido) & Psyche werd opgetekend in de tweede eeuw en was millennialang een inspiratiebron voor velen. Is het een onderhoudend sprookje over de Liefde die overwint? Of gaat het over de menselijke ziel die na de dood wordt verenigd met & in het goddelijke?
Dit prachtige verhaaal werd opgetekend door de Romeinse schrijver Apuleius in de tweede eeuw. Hij heeft het sprookje niet uitgevonden, maar een ouder verhaal bloemrijk uitgebreid en naverteld. In de oudheid was de afbeelding van de omarming tussen Amor met vogelvleu­gels en Psyche met vlindervleugels een geliefd thema, bijvoorbeeld op Romeinse sarcofagen. Ruim 2500 jaar lang was het echtpaar inspiratiebron voor beeldhouwers, dichters en schilders.
Was het thema van Amor & Psyche zo populair omdat het een onderhoudend sprookje is over de Liefde die overwint? Of gaat het over de menselijke ziel die de onsterfelijkheid zoekt en na de dood wordt verenigd met & in het goddelijke?

 

• fabeldieren leven tussen de oren van mensen
Hoe groot zijn eigen wereld ook is, de mens weet altijd zeker dat de meeste merkwaardige wezens buiten zijn gezichtsveld - buiten zijn grenzen - leven. We kennen nu langzaam maar zeker onze wereld en sirenen, sfinxen, phoenix, mantichora en griffioenen zijn niet in levende lijve gevonden. Toch ook nu kennen we fabelwezens; ze leven buiten onze reële wereld. We zijn gefascineerd door de merkwaardige Potter-fauna of door het mogelijke uiterlijk van wezens van andere planeten, van andere zonnestelsels .... In deze fabeldier-lezingen kan ik afzonderlijk ingaan op één speciaal fabeldier, zoals de eenhoorn, of  verschillende fabeldieren samen bespreken. Aan u de keus!
Over sfinxen, eenhoorns, griffioenen, harpijen, zeemeerminnen, simurgen, centauren, draken .... in meervoud; maar er is altijd slechts één chimaere, één phoenix en één Cerberus! 

 

• Odysseus
De schrandere, Griekse held Odysseus had na de verwoesting van Troje tien jaar nodig om terug te varen naar zijn Ithaka. Niet in de laatste plaats omdat hij zich de machtige zeegod Poseidon tot vijand had gemaakt. Akelige monsters, verleidelijke vrouwen en verraderlijke winden zorgden verder voor oponthoud en schipbreuk.
Na veel omzwervingen en ontmoetingen, zoals die met de bevallige nimf Calypso, de listige Circe, zingende sirenen en de eenogige cycloop Polyphemus, kwam hij thuis. Daar wachtte zijn echtgenote Penelope al twintig jaar trouw op zijn terugkeer. Voordat zij haar echtgenoot in de armen kon sluiten, moest Odysseus wel eerst zijn paleis ontdoen van de belagers van zijn vrouw, de 'vrijers'.
In deze lezing is Homerus' verhaal de leidraad. De afbeeldingen bij het verhaal maken duidelijk hoezeer Odysseus' thuisreis kunstenaars, tot op de dag van vandaag, blijft inspireren!

 

• Kalila & Dimna
In de achtste eeuw vertaalde de Perzische schrijver Ibn al-Muqaffa een oude, oorspronkelijk in het Sanskrit geschreven, verzameling van dierenfabels in het Arabisch. De vorst Dabschalim laat zich door middel van deze dierenverhalen letterlijk de les lezen door de wijsgeer Bidpai ...
De verhalenbundel Kalila & Dimna werd zó populair dat vertalingen en bewerkingen verschenen in het Perzisch, Turks, Armeens, Engels, Spaans, Grieks, Hebreeuws, Frans, Nederlands .... Enkele van deze manuscripten (uit de vijftiende tot de achttiende eeuw) zijn prachtig verlucht met miniaturen en gedrukte boeken uit Europa (vanaf de zeventiende eeuw) zijn soms geïllustreerd met houtsnedes.
Hoe vriendschap tussen mensen door manipulaties van een slechterik in vijandschap kan veranderen, luidde de opdracht van koning Dabschalim en Bidpai begint het Verhaal van Kalila en Dimna, twee jakhalzenbroers die wonen in het rijk geregeerd door koning leeuw Bankala. Kalila is de goede, Dimna de ambitieuze streber die meer en hogerop wil. Met alle gevolgen vandien ....
In deze lezing laat ik u de eeuwenoude miniaturen en illustraties zien terwijl de dieren spreken!
Meeslepende verhalen over bedrog en manipulaties, over eeuwige vriendschap en verraad, over recht en onrecht; kortom niets menselijks is de dieren in Kalila en Dimna vreemd.
Een verrassende lezing over dieren, mensen en vooral …... over eeuwenoude levenswijsheid.

 

• Vliegende Vorsten
Het ligt misschien niet voor de hand, maar Alexander de Grote, die in 323 vC stierf, is in en aan veel romaanse kerken afgebeeld.
In de stille kloostergang van het Franse Moissac, aan de kloosteringang in het Duitse Remagen of kleurrijk op de grond in de kathedraal van het Italiaanse Trani kwam ik Alexander de Grote tegen. Ik stond in een middeleeuwse christelijke ambiance en zag de jonge Macedonische vorst die in de vierde eeuw vóór Christus de Perzen versloeg en de 'wereld' veroverde ... dat intrigeerde mij.
Wat doet een 'heidense' veldheer op de vloer of aan de gevel van een middeleeuwse kerk?
Alexander werd afgebeeld terwijl hij zijn fantastische luchtreis maakte in een bijzonder inventief 'vlieg'tuigje.
Toen ik dezelfde Alexander ook nog eens zag vliegen op een geëmailleerde, bronzen schaal die ooit behoorde aan een twaalfde-eeuwse Turkse emir was mijn nieuwsgierigheid voorgoed gewekt.
Tijdens mijn zoektocht stond ik niet alleen in romaans Europa oog in oog met de vliegende Alexander, ook in de Byzantijnse wereld en in latere - vooral veertiende- en vijftiende-eeuwse - handschriften werd hij vaak zo afgebeeld.
Laat u verrassen.