OudWeb-log & MOZAÏEK - voorbije toekomst



maandag 06 mei 2013
turkije middeleeuwen islam | kunst & architectuur fabelwezens | sirene aardewerk | tegels 

seldsjoekse sirene



Tijdens het sultanaat van Kay Qubad (1220-1237) beleefden de Seldsjoeken van Roem in Anatolië (Turkije) hun bloeiperiode. De sultan liet karavanserais (staatsherbergen) bouwen om de handel te bevorderen en de sultan zelf reisde - zoals toen gebruikelijk was - met zijn gevolg van het ene paleis naar het andere. Helaas zijn niet veel van deze paleizen bewaard gebleven, hier en daar wat muurresten, zoals in Alanya.
Bij Konya hebben archeologen fundamenten blootgelegd van het zomerpaleis van de sultan. De muren bleken binnen betegeld, met geglazuurde tegels in stervorm. Kruisvormige tegels waren versierd met arabesken of met geometrische patronen onder een turkooiskleurige glazuur. Hiertussen waren achtpunt-tegels geplaatst met een of twee figuren: vogels, leeuwen, hazen, zittende mannen én fabeldieren.

De vogel met mensenkop was ook aanwezig en niet alleen op tegels. De Seldsjoekse paleizen waren ook versierd met stuc-reliëfs waarvan enkele fragmenten bewaard bleven. Eén fragmentje laat nog mooi een lang-staartige vogel zien met mensenkop! Dit fabeldier werd in die tijd geen sirene of harpij genoemd. De islamitische wereld kende wel vier min of meer verschillende menskoppige vogels die figureren in prachtige avonturen. Om welke fabelvogel ging het hier? Of hadden ze een symbolische functie?

 

 

Net zoals de vaak afgebeelde leeuwen en dubbelkoppige adelaar, moest de menskoppige vogel de kracht van de Seldsjoekse vorsten onderstrepen. Wellicht dat de "sirene" in deze context de rol speelde van troon-bewaker en van afweerder van het kwaad. Precies zoals de vogels - al dan niet met menskoppen - die beschreven werden in de populaire Alexanderroman; zij moesten Alexander de Grote ervan weerhouden het gebied van de goden te betreden. Of waren deze vogel-fabeldieren in het Seldsjoekse paleis "gewoon" bedoeld als leuke decoratie zonder enige symboliek of bijbedoeling?

In ieder geval komen we de sirene of harpij dus niet alleen tegen in de oudheid of in  middeleeuws Europa, ook in de islamitische wereld kwam het menskoppige vogel-fabeldier geregeld voor.