OudWeb-log & MOZAÏEK - voorbije toekomst



maandag 09 september 2013
spanje | al-andalus middeleeuwen ivoortjes islam | kunst & architectuur frankrijk | parijs 

waarschuwing in ivoor .....



Een tiende-eeuwse waarschuwing van ivoor aan het hof van Córdoba .......

Dit cylindrische, ivoren doosje staat in een vitrine in het Louvre (Parijs). Amper 15cm hoog en met een diameter van 8 cm staat het tussen andere ivoren objecten die in de islamitische wereld werden vervaardigd. De deksel en de buitenkant van het doosje, waarin wellicht juwelen of kostbare zalf werden bewaard, is door de ivoorsnijder aan het hof van de kalief van Córdoba prachtig versierd. In vier grote medaillons zijn weergegeven: dadelplukkende jongens te paard, twee kwajongens die nesten van een adelaar leegroven, twee zittende jonge hovelingen en twee leeuwen die elk een stier aanvallen. Tussen de medaillons dieren, arabesken en vechtersbazen. Genoeg te zien, dat wel, maar jammer dat door de opstelling van het doosje slechts de helft ervan te bewonderen is.

Hoe dan ook, een prachtig voorbeeld hoe goed de ivoorsnijders van al-Andalus (islamitisch Spanje) waren .... in het jaar 968. Ja, we weten precies het jaar, omdat aan de onderkant van de deksel een Arabische inscriptie het jaar aangeeft - het jaar 357 van de islamitische kalender - én voor wie het doosje is gemaakt, nl. voor al-Mughira, de zoon van kalief Abd al-Rahman. Een argeloze bezoeker die het doosje bewondert, realiseert zich niet dat dit doosje mogelijk de paleisintriges van toen in bedekte 'termen' weergeeft.

De kalief was in 961 gestorven en werd opgevolgd door zijn zoon al-Hakam II, toen al 46 jaar oud én zonder zonen. Daarom koesterde zijn veel jongere broertje al-Mughira - en vooral de hof-kliek rondom hem - hoop op de troon. Maar de situatie veranderde toen een zekere Subh de concubine werd van al-Hakam.
Zij werd moeder van twee zonen: in 962 van Abd al-Rahman en drie jaar later van Hisham.

Nog eens drie jaar later werd dit ivoren doosje gemaakt voor de 19-jarige al-Mughira, oom van de kalief-zoontjes die nog steeds hoop koesterde op de troon.
Maar o wee, de jongens op het ivoren doosje die nesten leegroven van de adelaar - bij uitstek het symbool voor de vorstelijke macht - worden aangevallen door viervoeters (hierboven).
Dus een goed verstaander heeft maar een half woord (of beeld) nodig: zij, die kwaad in de zin hebben voor de zonen van de kalief, zullen aangevallen worden.
Ook de andere drie medaillons kunnen - met een beetje goede wil - geïnterpreteerd worden als een zeer bedekte waarschuwing om de zonen van de kalief al-Hakam met rust te laten. Het was dus een fraai en kostbaar geschenk, dat wel, maar mét een boodschap!

Wij weten hoe het afliep: toen kalief al-Hakam II in 976 stierf was zijn oudste zoon Abd al-Rahman al overleden en volgde de elfjarige Hisham zijn vader op. Op de dag van de begrafenis werd de eigenaar van dit ivoren doosje, al-Mughira, vermoord.