OudWeb-log & MOZAÏEK - voorbije toekomst



donderdag 03 september 2015
syrië | palmyra syrië romeinen goden engeland 

het plafond, de tekenaars & de mode



 

We hebben onlangs gesproken over de Engelsen Robert Wood and James Dawkins die in 1751 samen met de Italiaanse architect Borra naar Palmyra gingen. Ze verbleven daar met een gewapende escorte veertien dagen om de meeste ruïnes op te meten en te tekenen. Hun boek The ruins of Palmyra otherwise Tedmor in the desart kwam in 1753 uit en was zeer gewild, ook bij ontwerpers, (binnenhuis)architecten. De broers Robert en James Adam lieten zich – als zovelen – inspireren door die prachtige Palmyra-ruïnes zoals verbeeld in Wood & Dawkins' boek. Verschillende huizen die door de broers Adam werden aangekleed, hebben dan ook een zgn. Palmyra-plafond (vooral populair tussen 1755 en 1780).

Een mooi voorbeeld is te zien in Osterley Park (Middlesex, Engeland), waar een zekere Sir Thomas Gresham in de zeventiger jaren van de zestiende eeuw zijn huis liet bouwen. In 1761 liet de toenmalige eigenaar zijn huis helemaal 'neo-klassiek' restylen en gaf daartoe de opdracht aan Robert Adam. U vindt alle details op de leuke website regencyhistory.net van Rachel Knowles.
De Drawing Room heeft een schitterend Palmyra-plafond waarvan het ontwerp ook weer terug te vinden is op het bijbehorende vloerkleed van Adam (afb. hierboven). Dus daar in Engeland ligt de echo van de Bel-tempel op de vloer en is te zien aan het plafond!

Vergelijk maar met het monoliet-plafond van de zuidelijke nis in de cella van Bel. Gisteren liet ik de noordelijke nis zien waarin het godenbeeld of -beelden stonden opgesteld. De zuidelijk nis was wellicht de plek waar het processie-beeld van de god werd bewaard. Maar wat de nis-functie ook was, het plafond is eveneens een monoliet, schitterend gebeeldhouwd met een ingewikkeld geometrisch patroon en met een bloem omgeven door meanders in het midden.

Borra heeft dit plafond ter plekke getekend en het werd gepubliceerd in het 1753-boek. Nu kunnen wij makkelijk zeggen als we foto's met Borra's weergave vergelijken, dat de uiteindelijke afbeelding in het boek niet 100% waarheidsgetrouw is, maar dat wist de achtiende-eeuwer niet! Toen de expeditie Palmyra na twee weken had verlaten, bleek Borra's schetsboek verdwenen te zijn. Althans dat vermeldde Robert Wood in zijn dagboek van 1751. Enkele dagen later kon hij – ongetwijfeld opgelucht – schrijven: "Borra's schetsboek is gevonden!" 

beeld & woord © conens & van wiechen
beeld Engeland © regencyhistory.net (many thanks!)

In februari 2016 geef ik een studiedag over Palmyra in het RMO te Leiden.