aanrader stadhuis van amsterdam

 

Het paleis van de Republiek
Geschiedenis van het stadhuis van Amsterdam
Pieter Vlaardingerbroek
Zwolle: WBOOKS, 2011
gebonden, harde kaft, 304 p., zeer veel illustraties
met Engelse Summary
Verschenen in de Cultuurhistorische Reeks, in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
ISBN 978-90-400-8661-8 

Het stadhuis van Amsterdam vind ik het mooiste en meest sprekende zeventiende-eeuwse monument van Nederland. Dit betekenisvolle 'paleis' van de Republiek - titel van Vlaardingerbroek's prachtige studie - zou onderwerp moeten zijn van een verplichte excursie voor alle Nederlanders, inburgeraars en in het bijzonder (rijks)ambtenaren & politici. In het stadhuis is met drie- en tweedimensionale beelden het denken van die zeventiende eeuw vastgelegd.
De bijbel en de klassieke oudheid, Rome & Israël, waren de inspiratiebronnen om de verantwoordelijkheden en plichten van de bestuurders en stadsambtenaren te benadrukken. De Romeinen Marcus Curius Dentatus en Caius Fabricius Luscinus zijn afgebeeld omdat ze zich op geen enkele manier lieten intimideren of omkopen. De bijbelse koning Salomo is spreekwoordelijk voor zijn rechtvaardigheid en wijsheid en Quintus Fabius Maximus moest zijn eigen zoon met eerbied naderen toen deze een hoger staatsambt kreeg dan hijzelf. Kortom, familiebanden zijn ondergeschikt als het om besturen gaat! En wat dacht u van die prachtige marmeren vloer in de burgerzaal en de marmeren beelden van de goden?
Ik zou uren over het stadhuis van Amsterdam kunnen praten mede dankzij twee voortreffelijke boeken over dit monument, het hier kort besproken boek van Vlaardingerbroek en het boek Schat van beitel en penseel van Eymert-Jan Goossens, die vooral ingaat op de achterliggende betekenis en symboliek van alle beelden en schilderijen.

In Vlaardingerbroek's Het Paleis van de Republiek staan vooral de bouw en de architectuurgeschiedenis centraal, van het eerste besluit tot nieuwbouw van het stadhuis in 1640 en de aankoop van de grondpercelen tot de laatste restauraties  in de jaren zestig van de 20ste eeuw en in het begin van de 21ste eeuw. Alle facetten van Van Campen's ontwerp en de bouw komen aan de orde, ook de niet uitgevoerde stadshuisontwerpen. Fascinerend is het hoofdstuk over het stadsfabriekambt. Omdat bouwrekeningen en kwitanties amper bewaard zijn gebleven, heeft de auteur ook andere bouwprojecten in de stad bij zijn onderzoek betrokken. We worden bijgepraat over stadsmeestersteenhouwers en  stadsondermeestersteenhouwers, over het ontwerp van de beelden en de invulling van de details die niet waren vastgelegd. Niet al het beeldhouwwerk werd door Quellinus gemaakt. Er waren zeker twee - en misschien meer - beeldhouwateliers betrokken bij al het werk aan het stadhuis. Ook is er ruime aandacht voor de herkomst van alle verschillende bouwmaterialen,  zoals baksteen, hout, diverse soorten zandsteen en marmer. 

In het zesde hoofdstuk (p.175-209) gaat Vlaardingerbroek uitvoerig in op de verandering van het stadhuis in een 'tijdelijk' paleis voor Lodewijk Napoleon, aan het begin van de negentiende eeuw. De Republiek was een koninkrijk geworden! Maar er was een groot verschil tussen het praktische stadhuis en een comfortabel paleis en er werden dan ook ingrijpende verbouwingen doorgevoerd. Daarna is alle aandacht voor de houding van de stad Amsterdam en van de Oranjes ten opzichte van het stadhuis. Uitvoerig worden de onderhoudswerkzaamheden en restauraties van 1913-1935, van 1935-1939 (eerste grote restauratie) en van 1960-1968 (renovatie) belicht.

Het Paleis van de Republiek is een rijk geïllustreerd boek (ontwerpschetsen, etsen, oude zwart-wit en kleurenfoto's) met een uitgebreid notenapparaat, een literatuurlijst en achterin een alfabetisch register.
Het Paleis van de Republiek geeft niet alleen een prachtig inzicht in de bouwgeschiedenis van ons mooiste zeventiende-eeuwse monument, maar plaatst het ook heel verhelderend in de historische ambiance van toen tot nu. Deze goed geschreven geschiedenis van de Amsterdamse stadhuis-bouw en -veranderingen laat dan ook de geschiedenis van Nederland leven zoals geen 'canon' dat kan.
Weer een mooie aanrader van WBOOKS!