aanrader planten en hun legenden


Planten en hun legenden: een tuin vol verhalen

Jurrie Meulenhoff en Sophieke Nijhuis
Zwolle, WBOOKS, 2012
192 p., veel kleurenillustraties
ISBN 978-90-40007095

Enige jaren geleden zijn we begonnen met het verzamelen van verhalen rond bloemen en bomen. Ruud leverde het 'plantenmateriaal' en ik de verhalen. Helaas kregen we niet de tijd die kennis in een lezing te verwerken. Vandaar dat ik met spanning uitkeek naar deze nieuwste publicatie van WBOOKS over legendeplanten.

De auteurs zijn kenners. Jurrie Meulenhoff was ziekenhuisapotheker, zat in de redactie van het Bulletin van de Botanische Tuinen en is o.a. lid van de Kruidentuincommissie van het Nederlands Openluchtmuseum. De tweede auteur, Sophieke Nijhuis is secretaris van deze commissie. Zij studeerde in Wageningen en publiceerde o.a. over de veredeling van houtige siergewassen. De Kruidentuin maakt deel uit van het Nederlands Openluchtmuseum te Arnhem (medeuitgever van dit boek) en bestaat uit vijf onderdelen: kloostertuin, tuinen met geneeskruiden, keukenkruiden, verfplanten en legendeplanten. De ongeveer tweehonderd planten in dit boek genoemd, staan in principe in deze museumtuin, maar misschien ook wel bij u in de tuin!  

De planten zijn verdeeld in negen categorieën en ik vind het leuk om uit elke categorie enkele bekende planten te noemen:

* mythologische planten: klimop (Dionysus), laurier (nimf Daphne veranderde in laurier omdat ze niet van Apollo's avances gediend was; daarom is de laurier sterk verbonden met Apollo), wijnstok (Dionysus).

* heksenplanten: berk (fasces van de Romeinse magistraten, heksenbezems), kerstroos (verbonden met zwarte magie en heksenzalf), walnoot (Jupiter's eikels), alruin ('liefdesappels'), tabak (nooit geweten dat nicotiana afgeleid is van de zestiende-eeuwse Fransman Jean Nicot die boerentabak als snuifpoeder tegen hoofdpijn aan de Franse koningin gaf!), papaver, wijnruit (heb je écht nodig om de basilisk te verslaan) .....

* religieuze planten: acanthus, Johannesbroodboom, Judasboom, sukadeboom (etrog), vijg (Adam & Eva), olijf (Noach), dadelpalm (o.a. symbool christelijk martelaarschap), paardenbloem of papenkruid (leeggeblazen paardenbloemkopje lijkt op het kale hoofd met tonsuur van een monnik) ...

* folkloreplanten bieden  - zo gelooft of geloofde men - bescherming, genezen, spelen een rol in sprookjes of dragen bij aan feestelijke gebeurtenissen. In het kader van Maria-Hemelvaart (bijvoorbeeld) wordt de dag tevoren een bloemenbundel samengesteld - een wis, vandaar kruidenwis - die op Maria-Hemelvaart wordt gewijd en boven de huisdeur gehangen zodat de bewoners de rest van het jaar bescherming wordt geboden. In dit hoofdstuk o.a. de witte paardenkastanje, biet, buxus, Sint-Janskruid, kamille, boerenjasmijn, vlier, linde, tuinboon en kaarskruid (een heel gemengd plantengezelschap!).

* heraldische planten: boekweit (wapen van Zuiddorpe, Hilversum, Bussum). In onze contreien werd de teelt ervan geïnitieerd door het zaad dat de vijftiende-eeuwse pelgrim Joos van Ghistele uit het Heilige Land had meegebracht. Deze pelgrim kwamen wij tegen o.a. op Cyprus en in het Libanese Anjar. Verder: hop, waarvan Hildegard van Bingen als eerste het conserverende effect beschreef, mispel (Gelderse roos), vergeet-mij-nietje (huidige symbool van vermiste kinderen), egelantier (Amsterdamse rederijkerskamer), tulp ....

* Mariaplanten zijn er veel: van mariadistel en maartsviooltje tot aardbei en klavertjevier.

* bloementaal gaat kort in op de geschiedenis van 'zeg het met bloemen', zoals de gladiool (wandelevenementen) en de witte graflelie (bij overlijden).

* naamplanten: grote groep van planten die na de middeleeuwen werden ontdekt en vernoemd werden naar een persoon: bougainville naar de Fransman Louis Antoine Comte de Bougainville († 1811), dahlia naar de Zweed Anders Dahl († 1789), fresia naar Friedrich Heinrich Theodor Freese, arts te Kiel († 1876), fuchsia naar de Duitse arts en plantkundige Leonhart Fuchs († 1566), houttuynia naar de Amsterdamse arts Maarten Houttuyn († 1794) .....

* zonnewijzer: planten die een naam gekregen hebben die met de indeling van de tijd te maken heeft of die een bepaalde tijdgebonden eigenschap hebben, zoals (mijn favoriet, ook dit jaar staat onze tuin er vol van!) de teunisbloem die als het 's avonds donker wordt binnen enkele minuten opengaat (je ziet 'm opengaan!).

Behalve naar de klassieke oudheid wordt de lezer ook verwezen naar verhalen uit bijbel of koran, naar sprookjes, legenden of andere verhalen. Uiteraard kunnen sommige planten in meer dan één categorie voorkomen, vandaar dat het boek begint met een plantenlijst (alfabetisch op Latijnse naam) met verwijzingen naar de hoofdpagina en naar andere categorieën waarin de plant ook goed op zijn plaats is. Achterin het boek: een lijst van gebruikte afkortingen, een lijst van vaker voorkomende Latijnse soortnamen met vertaling, een verklarende woordenlijst en voor de lezer zonder groene vingers worden ook even kort de plantkundige termen verklaard. Na een keuze uit de geraadpleegde bronnen volgt een alfabetisch register van de Nederlandse plantennamen.
   
Inderdaad, een kleurrijke tuin vol heerlijke verhalen.
Of u nu wel of geen groene vingers hebt, dit mooi uitgegeven naslagwerk is voor iedereen die nieuwsgierig is naar het verhaal achter de planten, naar symboliek en naar naamgeving.
Een échte TOPaanrader.

© conens & van wiechen drs. A. van Wiechen