OudWeb-log & MOZAÏEK - voorbije toekomst



woensdag 17 januari 2018
spanje | al-andalus middeleeuwen islam | kunst & architectuur iran frankrijk 

door vele handen ......



 

En dan eindigt een cultuurhistorisch belangrijk stuk zijn zwerftocht in een museumvitrine.
In dat heerlijke Louvre (Parijs) staat deze "Vaas van Eleonora". Wie heeft deze vaas wel niet in handen gehad? Dankzij de Latijnse inscriptie op de voet zijn we goed ingelicht.

De kern is een bergkristallen vaas waarschijnlijk in de zesde eeuw in Perzië (Iran) gemaakt. Bergkristal werd zeer gewaardeerd zowel in Europa als in de islamitische wereld en de vaas kwam in al-Andalus (islamitisch Spanje) terecht in handen van de moslim vorsten van Zaragoza en heeft wellicht in hun paleis gestaan (foto links). Begin twaalfde eeuw was een moeilijke tijd voor dit Noordspaanse vorstendom. De  Almoraviden, die afkomstig uit Noord-Afrika het grootste deel van Al-Andalus al hadden veroverd, wilden ook Zaragoza innemen. In de stad zelf was al een grote groep Almoraviden aanhangers en de vorst zag zich daarom genoodzaakt om een steviger anti-christelijke-buren-politiek te voeren; dit werd hem noodlottig. Zijn zoon Abd al-Malik Imad al-Dawla volgde hem op, maar kon zijn macht in Zaragoza niet laten gelden. De Almoraviden namen in mei 1110 de stad in, vrijwel zonder slag of stoot. Abd al-Malik vluchtte naar Rueda (Aragón). Daar kon hij zich nog twintig jaar staande houden, maar wél met hulp van de christelijke vorst Alfonso I van Aragón en diens bondgenoten.

Een van die bondgenoten was Willem IX van Aquitanië († 1127), o.a. bekend als dichter-troubadour. In juni 1120 streden zowel Abd al-Malik als Willem IX met Alfonso tegen de Almoraviden. Het is mogelijk dat bij deze gelegenheid Abd al-Malik aan Willem IX de bergkristallen vaas ten geschenke gaf. De vaas werd hogelijk gewaardeerd en het bleef in het bezit van Willems familie. Uiteindelijk werd Willem's beroemde kleindochter Eleonora van Aquitanië eigenaresse. Toen zij in 1137 met de Franse Lodewijk VII trouwde, gaf zij haar bruidegom de bergkristallen vaas als huwelijksgeschenk.

De koning gaf op zijn beurt deze vaas aan Suger, de abt van het St.Denis klooster, die er een mooi eigentijds montuur aan liet toevoegen. Deze abt, die aan de wieg stond van de gotiek, was van mening dat niets té kostbaar was voor de viering van de eucharistie. Eeuwenlang behoorde de "Eleonora-vaas" tot de schatten van het St.Denis klooster, waar gelovigen en bezoekers in de rij stonden om deze schatten te zien. Gelukkig maar. Want hoewel veel van de St.Denis-kostbaarheden gelieerd waren aan het Franse koningshuis, bleef juist vanwege die beroemdheid veel ervan gespaard tijdens de Franse revolutie. De Eleonora-vaas kwam in 1793 in het Louvre terecht .... en daar is ze nog steeds te bewonderen. 

© drs A. van Wiechen