lezing: zenobia, 'koninginne' van palmyra

 

De meest bekende inwoner van Palmyra was ongetwijfeld koningin Zenobia of Bat-Zabbaï. Haar man Odainatus (Odenathus) was de ongekroonde koning van Palmyra, die loyaal bleef aan Rome en de machtige Perzen een militair lesje leerde. Toen hij in 267 overleed, nam Zenobia het heft in handen omdat haar zoontje Wahaballat of Vaballathus nog minderjarig was. Ze was een intelligente vrouw die dichters en filosofen uitnodigde en er alles aan deed om Palmyra's handel veilig te stellen in deze enigszins chaotische derde eeuw. Wat haar precies voor ogen stond, is niet met zekerheid te zeggen. Toen ze haar generaals opdracht gaf gebied te veroveren op de Romeinen, wilde ze daarmee meer macht hebben of een eigen Zenobia-rijk stichten?
Aangezien de keizerlijke Romeinse top vanwege interne problemen niet in staat was direct adequaat tegen Zenobia's expansiedrang op te treden, kon ze grote delen van Klein-Azië, Syrië en Egypte veroveren.
Eind 271 had keizer Aurelianus de rust in het rijk weer enigszins hersteld en daarom zijn handen vrij om in het oosten op te treden. In 272 wist Aurelianus het leger van Zenobia uiteindelijk te verslaan. Palmyra werd ingenomen en geplunderd. Aurelianus had de teugels strak in handen - Rome was weer oppermachtig in het oosten.

Over het lot van Vaballathus is verder niets bekend, waarschijnlijk werd hij gedood.
En Zenobia ?
Over Zenobia's lot zijn de bronnen niet unaniem. Ze werd in gouden ketenen naar Rome gevoerd om daar te figureren in Aurelianus' triomf in 274. Na de triomftocht zou Zenobia in Tivoli hebben gewoond, waar ze een Romein trouwde en kinderen kreeg. Andere bronnen menen dat Zenobia al in Palmyra werd gedood of later 'ergens' onderweg naar Rome. Arabische mythen vertellen dat ze haar eigen gifring leegzoog toen ze haar vijanden - in deze versie waren dat niet de Romeinen - in Palmyra zag.

Hoe dan ook Zenobia bleef de fantasie prikkelen. Boccaccio en Geoffrey Chaucer in zijn Canterbury Tales noemden Zenobia moedig, sterke en kuis.
Vooral vanaf de zeventiende eeuw werd de moedige Zenobia afgebeeld, beschreven of in opera's bezongen. Een mooi en vroeg voorbeeld is te zien in het paleis van Versailles. Zenobia bleef ook in de herinnering voortleven van reizende vrouwen in de negentiende eeuw. Ze lieten zich graag in Palmyra verwelkomen als nieuwe koningin Zenobia .... of toeristen logeerden bij de ruïnes in hotel Zenobia dat vanaf 1929 tot 1936 uitgebaat werd door een Franse barones die zich soms als Zenobia verkleedde.

OudWeb-log SYRIË in onze herinnering