cantigas de santa maria

kleurrijk de dertiende eeuw in beeld

 

De Spaanse koning Alfonso werd el Sabio - de Wijze (r. 1252-1284) genoemd dankzij zijn culturele activiteiten. Honderden miniaturen in zijnCantigas de Sta Maria geven ons een fascinerend beeld van de dertiende-eeuwse samenleving van Spanje.

Alfonso X (r. 1252-1284) el Sabio, de Wijze, wilde de reconquista voortzetten, maar werd geconfronteerd met de machtige militaire versterkingen van de Meriniden. Zijn poging om een bruggehoofd in Noord-Afrika te vestigen mislukte. Misschien dat hij zich niet té erg inzette voor de recon­quista, want uit alles blijkt dat hij grote waardering had voor de moslim cultuur. Hij gaf onder andere opdracht om vertalingen te maken van Arabische literatuur en weten­schappelijke verhandelingen. Nog voor zijn dood heeft hij onder politieke dwang een gedeelte van het bestuur moeten overdragen aan zijn zoon Sancho IV, die hij eigenlijk wilde onterven. 

Alfonso el Sabio werd in 1221 geboren en was een voorbeeld van een middeleeuwse universele geleerde. Hij interesseerde zich voor geschiedenis, sterrenkunde, bestudeerde de magische krachten van stenen, schreef een boek over bordspelen (schaken) en stelde een belangrijk wetboek samen. Alfonso X was samensteller en opdrachtgever – in hoeverre hij ook de auteur was, is nog een wetenschappelijk heet hangijzer – van de Cantigas de Santa Maria. Een boek dat bestaat uit bijna 70 lofliederen aan Maria en ruim 350 wonder-verhalen met Maria als midde­laarster. De wonderverhalen waren afkomstig uit bronnen uit heel Europa. Ze waren geschreven in het Gallicisch, dat tot in vijftiende eeuw de gebruikelijke taal was voor de poëzie. Niet alle bewaard gebleven handschriften van deze Cantigas zijn verlucht. Het bekendste manuscript is dat van het Escorial (T.I.1) met honderden miniaturen. Deze miniaturen – voor de wonderverhalen zijn de miniaturen steeds zes scènes verbeeld en zijn goed te vergelijken met een modern stripboek – zijn erg belangrijk om de culturele ambiance van Alfonso te leren kennen (kleding, bouwwerken).  

Heel uniek is ook dat niet alleen de tekst en beeld, maar ook de muziek werd genoteerd. Vandaar dat liederen uit de Cantigas de Santa Maria tegenwoordig nog vaak worden uitgevoerd en vastgelegd. Ook in deze lezing wil ik u verschillende interpretaties van de muziek laten horen.

Laat u in deze lezing meevoeren naar de kleurrijke wereld van dertiende-eeuws Spanje zoals verbeeld en te 'horen' in de Cantigas de Santa Maria.