lezing amor & psyche

eeuwenoude romance als inspiratiebron

 

 

De romance tussen Amor (Cupido) & Psyche werd opgetekend in de tweede eeuw en was millennialang een inspiratiebron voor velen. Is het een onderhoudend sprookje over de Liefde die overwint? Of gaat het over de menselijke ziel die na de dood wordt verenigd met & in het goddelijke?

De romance tussen Amor & Psyche werd opgetekend door de Romeinse schrijver Apuleius in de tweede eeuw. Hij heeft het sprookje niet uitgevonden, maar een ouder verhaal bloemrijk uitgebreid en naverteld:

Een koningen en een koningen hebben drie dochters. De jongste, prinses Psyche, is zó knap, dat de mensen haar en niet Venus aanbidden. Door deze belediging raakt de godin buiten zinnen van kwaadheid en van jaloezie. Zij geeft haar zoon Amor opdracht Psyche verliefd te doen worden op de laagste en lelijkste man die maar op de aarde rondloopt. Intussen wordt Psyche zó aanbeden dat niemand met zoiets goddelijks wil of durft te trouwen en dat maakt haar ouders radeloos. Daarom raadplegen ze het Apollo-orakel bij Milete. Apollo weet raad: Psyche moet op een rots worden achtergelaten, waar haar echtgenoot – een slang – zijn bruid zal komen halen. Dit gebeurt, maar de gevreesde slang blijkt wind Zephyrus te zijn die Psyche vliegend brengt naar het prachti­ge huis van haar toekomstige echt­genoot. Aarzelend gaat Psyche naar binnen. Ze hoort stemmen en bedienden vervullen elke wens, maar blijven onzicht­baar. Haar echtgenoot – alleen de lezer weet dat het hier om Amor zelf gaat die smoorverliefd op Psyche is geworden – komt 's nachts en maakt haar tot zijn vrouw, maar vertelt haar tevens dat ze hem nooit mag zien. Vandaar dat hij alleen in het pikdonker komt en er nergens in huis lampjes zijn.

Psyche mist haar zussen en smeekt haar onzichtbare echtgenoot één keer hen te mogen bezoeken. Uiteindelijk stemt Amor toe en waarschuwt Psyche om niet naar de raad van haar zussen te luisteren. Maar haar jaloerse zusters stoken Psyche op. Ze moet maar eens écht haar verschrikkelijke en akelige echtgenoot bekijken en hem tevens doden. Als zij – stom genoeg de raad van haar zussen opvolgt en dus haar mans bevel in de wind slaat – de slapende Amor stiekem bij lamplicht bekijkt, is ze overweldigd door zijn schoon­heid. Eén druppel olie uit Psyche's olielampje valt op Amor's schouder en hij wordt wakker. Hij vlucht en bezweert haar dat hij haar nooit meer wil zien. Psyche is ontroostbaar en wil in het bos zelfmoord plegen. Pan raadt haar aan eerst maar eens haar echtgenoot te gaan zoeken. Psyche volgt zijn raad op, nadat ze wraak genomen heeft op haar valse zusters.

Venus komt achter de ongehoor­zaam­heid van haar zoon, is ziedend en wil Psyche in handen krijgen. Ze stuurt Mercurius naar de aarde om de mensen een bijzondere beloning in het vooruitzicht te stellen voor de man die Psyche aanbrengt. Zover laat Psyche het niet komen en gaat ­zelf naar Ve­nus, die haar laat mishan­delen en ze geeft haar daarna drie moeilijke opdrachten.

Psyche wordt geholpen door onder andere mieren en Zeus' adelaar om die opdrachten tot een goed eind te brengen. Venus geeft haar daarna nog een vierde opdracht: afdalen naar de Hades en bij Proser­pina de doos met de goddelijke schoon­heid halen. Als Psyche Proserpi­na's doos heeft gehaald, wordt ze zeer nieuwsgierig naar de inhoud, haalt de deksel eraf en valt in een diepe slaap, die in de doos verborgen zat. Amor, wiens schouder is genezen, wekt haar en vraagt Jupiter om hulp zodat beiden voorgoed bij elkaar kunnen blijven en Psyche geen domme dingen meer zal doen. Psyche wordt onder de goden opgenomen en iedereen, ook Venus, vieren feestelijk hun huwe­lijk. Enige tijd later wordt hun kind Voluptas (Genoegen) geboren.

In de oudheid was de afbeelding van de omarming tussen Amor met vogelvleu­gels en Psyche met vlindervleugels een geliefd thema, bijvoorbeeld op Romeinse sarcofagen. Ruim 2500 jaar lang was het echtpaar inspiratiebron voor beeldhouwers, dichters en schilders. We komen het liefdespaar tegen op renaisance-bruidskisten, in de pauselijke slaapkamer en in de ontvangstruimte van de Gonzaga's in Mantua. Vanaf de zeventiende eeuw werden ze opnieuw herhaaldelijk afgebeeld door Jordaens, Canova, Gérard, Boucher, Rodin e.v.a.

Was het thema van Amor & Psyche zo populair omdat het een onderhoudend sprookje is over de Liefde die overwint? Of gaat het over de menselijke ziel die de onsterfelijkheid zoekt en na de dood wordt verenigd met & in het goddelijke?

Kortom, een lezing die u door drieduizend jaar (kunst)geschiedenis meeneemt aan de hand van een bijzonder lieflijk thema: Amor & Psyche.