OudWeb-log & MOZAÏEK - voorbije toekomst



vrijdag 04 augustus 2017
verhalen italië griekenland dieren aardewerk 

scherven & vissenvoer



een bijzondere, ruim 2700 jaar oude grafvaas in Zuid-Italië

In 1953 waren archeologen bezig met een groot onderzoek op Ischia, een eiland in de Tyrreense Zee vlak voor Napels. Men wilde veel meer te weten komen over de vroegere bewoners van dit paradijselijke oord met een prettig mild klimaat. Al in de achtste eeuw vóór onze jaartelling kwamen hier Grieken per schip om er een handelspost te stichten. Handel werd in die tijd gedreven met de Etrusken, die ten noorden van Rome woonden en die hun ijzererts graag wilden ruilen tegen bijvoorbeeld prachtig Grieks aardewerk.

De archeologen vonden grote hoeveelheden scherven van aardewerk potten en met waar engelengeduld puzzelden zij de scherven bij elkaar en werden ze – waar mogelijk – aan elkaar gelijmd. Tachtig scherven bleken afkomstig te zijn van één pot, een ongeveer 17 cm hoge komvormige grafvaas. Heel toevallig konden één jaar later, bij opgravingen in 1954, weer drie scherven aan de pot worden toegevoegd. De voet ontbreekt weliswaar, maar de geschilderde voorstelling op de buitenkant van de vaas, die op het graf werd gezet, is vrijwel helemaal compleet.

Links is een schipbreuk afgebeeld. Het schip ligt ondersteboven tussen de vissen in het water. De opvarenden zijn mannen, misschien soldaten. Het lijkt er immers op dat ze allemaal op hun hoofd iets dragen dat zelfs in het water overeind blijft staan (helm?). Eén man lijkt zich angstvallig vast te houden aan de voorsteven van het schip, de man direct boven hem probeert al zwemmend in veiligheid te komen.

Rechts zien we dat de schipbreuk voor enkelen een dramatisch einde heeft.  Een grote vraatzuchtige vis verschalkt een mens. Het hoofd van de onfortuinlijke drenkeling zit al tussen de kaken van het monster. Onder de vis drijft een krijger, van wie één arm al werd opgeslokt. Boven de reuzenvis drijft het restant van een ander bemanningslid: een romp met benen. Rechts is nog een mens te zien. Zijn beide armen zijn langs zijn lichaam weergegeven en dat doet vermoeden dat het hier om een lijk gaat. Bij hem en bij de armzalige romp is het mannelijk geslachtsdeel niet getekend. Dit kan betekenen dat het om dode mannen gaat: viriliteit en vitaliteit zijn er niet meer.

Niet alleen door lange zeereizen waren de Grieken goed op de hoogte van de gevaren onderweg. In dezelfde tijd dat een Griekse immigrant deze grafvaas met de schipbreuk in Zuid-Italië maakte, werd de Odyssee op schrift vastgelegd. In dit lange dichtwerk van Homerus werden de zwerftochten van de held Odysseus uitvoerig bezongen. Ook hij leed meer dan eens schipbreuk tijdens zijn tien jaar durende reis. Oorzaak was Poseidon, die woedend was omdat Odysseus zijn zoon ernstig had verwond. De zeegod verzamelde de wolken, liet alle winden tegelijk blazen en roerde in de zee met zijn drietand. De oppergod Zeus, die ook op de held vertoornd was, raakte Odysseus' schip met de bliksem. De gevolgen waren in alle gevallen desastreus voor de manschappen van Odysseus en ternauwernood bracht de held het er zelf levend vanaf!

Wat of wie de oorzaak was van de schipbreuk afgebeeld op de Ischia-vaas zullen wij nooit weten, ook niet of de vaas bestemd was voor een dode, omgekomen bij de afgebeelde ramp.

Met de eenvoudige vormentaal waarover de schilder toen beschikte, heeft hij de gruwelen van de ramp en de vraatzucht  van de monsterachtige vis zo goed in essentie weergegeven, dat hij de akelige werkelijkheid van de scheepsramp waarschijnlijk zelf heeft gezien (meegemaakt) of de verhalen hierover uit de eerste hand heeft gehoord.

 

beeld & tekst © conens & van wiechen drs. A. van Wiechen