|
Sarcofagen - Romeinen Prometheus |
|
naar andere beeld-verhalen
▼ ▼
▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ oud vaarwater ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ oud vaarwater ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ ▼ |
|
Er zijn een tiental Romeinse sarcofagen bewaard gebleven waarin de schepper-god Prometheus een belangrijke rol speelt. Hij staat aan het begin van het leven. In aanwezigheid van goden en de personificaties van hemel en aarde zien we hoe het door Prometheus gemodelleerde mensje bezield wordt. Hier twee sarcofagen (eind derde - begin vierde eeuw nC), de eerste uit het archeologisch museum van Napels de tweede uit het Capitolijns museum in Rome.
De eerste sarcofaag - in het archeologisch museum van Napels - werd gevonden in Puteoli en waarschijnlijk rond 300 nC gebeeldhouwd: |
|
De centrale figuur Prometheus zit bij het door hem gemodeleerde mensje dat stijf op de grond ligt. Zijn linkerhand rust op de menselijke krullenbol. De staande vrouwen-figuur die toekijkt is de levensdraad-spinnende Clotho, een van de drie schik- of lotsgodinnen (Parcen, Moirai). |
|
Boven deze centrale bezielings-actie zijn Zeus en Hera (Jupiter en Iuno) afgebeeld die aan Hermes - duidelijk te herkennen als zijn slangenstaf en voorhoofd-vleugels - een geldbuidel overhandigen. Een nogal baardig heerschap achter Poseidon (Neptunus) - de zeegod is te herkennen aan zijn drietand - steekt zijn begerige hand al uit om het geld aan te nemen. Het is Hades, de god van de onderwereld, die voor dit geldbedrag een ziel uit de onderwereld vrijlaat. Helemaal links is zelfs die onderwereld afgebeeld, inclusief de driekoppige hellehond Cerberus vastgehouden door de zittende Hecate, een godin van de onderwereld. Bij haar voeten heeft de beeldhouwer twee schedels weergegeven. De andere figuren symboliseren de kosmos, getuige van de schepping. De drie figuren met opbollend gewaad stellen hemel en de uren van de ondergaande en opkomende zon voor. De twee liggende figuren zijn de zee (links met roer) en de aarde. Helemaal links bovenin en rechts bovenin zijn de vierspannen weergegeven van resp. Selene (Luna), de maan, en Helios (Sol), de zon. De toevoeging (rechts) van de smid die op zijn aambeeld slaat, verwijst waarschijnlijk naar de heldendaad van Prometheus, die uit de hemel-smidse van Hephaistos (Vulcanus) het vuur stal om het aan de mensen te geven.
Kortom: een schitterende marmeren doodskist waarop het begin van het leven bijna feestelijk wordt afgebeeld. |
|
Achter en half op de pas-geschapen knaap staat een drietal. Twee erootjes leiden een halfnaakt meisje naar de knaap toe. Zij is de personificatie van de ziel die de knaap moet bezielen. Veel zin lijkt ze er niet in te hebben, want ze maakt een enigszins afwerend gebaar. Het linker gevleugelde erootje houdt zijn fakkel bij het hoofd van de knaap, alsof hij ook daarmee de figuur tot leven wil wekken. |
|
In het Capitolijns museum te Rome staat een prachtige marmeren sarcofaag, in de vroege vierde eeuw gebeeldhouwd voor een jongeman die op de deksel liggend is weergegeven. Behalve de schepping van de mens, is ook de dood op de sarcofaag verbeeld. Links op deze sarcofaag zijn we even in Hephaistos' smidse, opnieuw een verwijzing naar Prometheus' vuurroof ten gunste van de mensen. De kosmos is opnieuw getuige van de schepping in de figuren van Oceanus en Sol (bovenin) en de liggende Tellus (Gaia), de aarde met de hoorn des overvloeds. Blijkbaar is die hoorn zo zwaar dat twee kleine knaapje de hoorn overeind moeten houden. De Liefde is gesymboliseerd door de elkaar innig omarmende Amor & Psyche. |
|
In het midden zit de scheppergod Prometheus, de mand met klei-hompen staat achter hem. Eén product staat al klaar op een voetstuk, terwijl de god met zijn modelleerhoutje bezig is met de finishing touch van zijn tweede. Geheel bovenin is de schikgodin Lachesis bezig de horoskoop vast te stellen van de nieuwe schepping. Rechts staat de godin Athena. Zij draagt haar helm en haar met een Medusa-kop versierde aegis (mantel) duidelijk zichtbaar. Ze staat onder een aan haar gewijde olijfboom en zelfs haar metgezel - de uil - is nog afgebeeld! Athena houdt een vlinder vast, in het Grieks Psyche, hetzelfde woord voor ziel. Dus Athena, de godin van wijsheid en beschaving, bezielt de mens. Maar helaas, het leven is eindig, zo zien we aan de rechterkant van de sarcofaag. |
|
De jongeman is gestorven en ligt - stijf - op de grond; een bedroefd erootje houdt zijn uitgedoofd fakkel onderste boven. Het leven is uitgedoofd en de ziel fladdert als een klein vlindertje weg. Als echt fladderend Psyche-figuurtje met vindervleugeltjes vangt Hermes rechts de ziel op; Hermes, die de schimmen van de doden naar de onderwereld begeleidt. Aan de voeten van de gestorven knaap staat mogelijk zijn bedroefde moeder. Opnieuw is de kosmos vertegenwoordigd, nu door Luna (Selene, de maan) in haar vierspan en de rechtsonder liggende Tellus (Gaia, de aarde). De zittende vrouw is de derde lotsgodin, Atropus. Zij breekt daadwerkelijk de levensdraad af die haar zus Clotho heeft gesponnen en waarvan zus Lachesis de lengte heeft bepaalt. Ze "leest" in de boekrol op haar schoot dat het stervensuur voor de jongen gekomen is!
De schepping en de reis naar de onderwereld; kortom het begin en einde van het leven bijna zeventienhonderd jaar geleden verbeeld. Grappig is dat op een van de korte kanten een mensenpaar is afgebeeld dat sterk lijkt op Adam & Eva. Als deze interpretatie juist is, was de gestorven jongen blijkbaar opgegroeid in een joods of christelijk gezin dat op een weinig opvallende - bijna verborgen - plaats kort refereert aan hun religie. Belangrijker was blijkbaar voor hen de symbolische weergave van dat ene vaststaande feit. Want wat of in wie de mens ook gelooft of niet gelooft, eenmaal geboren heeft hij slechts die ene zekerheid: de dood! Daarom heet Atropus zoals ze heet: de Onafwendbare! |
|
●
Auteursrechten (copyright) van alle beelden en alle teksten op deze web-stek
www.OudWeb.nl berusten bij Conens & van Wiechen. Verveelvoudiging van beeld en/of tekst in wat voor vorm dan ook is alleen toegestaan na voorafgaande toestemming van Conens & van Wiechen. |
