oudweb beeld-verhaal : tripoli libanon

Net zoals in Cairo zijn vooral de ingangen van de religieuze gebouwen prachtig versierd: de horizontale gelaagdheid, de geometrische "puzzel" elementen, de teksten en de muqarnas decoratie in de ingangsboog. De mooiste voorbeelden hiervan in Tripoli werden gebouwd met het geld van twee gouverneurs die in de periode 1316-1340 beiden meer dan eens de stad bestuurden, nl. emir Qaratay en emir Taynal. De ingang van de Taynal-moskee (rechts en linksboven) is perfect bewaard gebleven omdat deze altijd beschut in een soort voorportaal heeft gestaan. We weten ook dat gouverneur Taynal een tuin, twee winkels en een badgebouw schonk; inkomsten hieruit werden gebruikt om de moskee en haar personeel te onderhouden en de armen van Tripoli financieel te steunen.

De mamlukse minaretten van Tripoli zijn vergeleken met die in Cairo erg eenvoudig, maar de essentiële elementen zijn aanwezig. In Cairo zijn ze rijk versierd met patronen in reliëf en met muqarnas en bestaan ze uit verschillende segmenten die rond, vierkant of veelkantig zijn. Ook in Tripoli laten de mamlukse minaretten die variatie zien: veelkantig, rond en met decoratieve muqarnas, maar we zijn hier in een provincie-hoofdstad en het is dus wat eenvoudiger, minder hoog en minder rijk versierd dan in de bruisende hoofdstad ....

We dwalen verder zoals zoveel reizigers hier in de middeleeuwen ook hebben rondgelopen. Ze verwonderden zich over de mooie baden en soeks, over het feit dat stromend water via pijpleidingen zelfs de hoogste verdiepingen van de huizen bereikte, over de vruchtbare omgeving, over de vele moskeeën en medressen ... Eén ding missen we wellicht. Een veertiende-eeuwse reiziger vertelde dat na elk avondgebed een muziekkorps speelde bij het huis van de Turkse emir. Wanneer je dan ook nog leest dat er toen ongeveer veertig emirs in de stad woonden, moet dat elke avond toch een 'aardig' kabaal zijn geweest. Die middeleeuwse muziek mag dan verstild zijn, de verkopers van cd's en dvd's laten 'volumineus' een voorproefje horen van hun moderne handelswaar .......

●

Auteursrechten (copyright) van alle beelden en alle teksten op deze web-stek

www.OudWeb.nl

berusten bij Conens & van Wiechen.

Verveelvoudiging van beeld en/of tekst in wat voor vorm dan ook

is alleen toegestaan na voorafgaande toestemming

van Conens & van Wiechen.

contact

▲

Tripoli - Libanon

Dwalen door dit oude, Nieuwe Tripoli betekent dwalen door een mamlukse stad. Letterlijk dwalen, want de stad werd zonder stadsmuren gebouwd maar zó labyrint-achtig aangelegd dat een eventuele indringer - niet tegengehouden door muren - zou vastlopen in de wirwar van straten en stegen. Die vijand werd dan tevens beschoten vanuit stenen hoekhuizen die zó gebouwd waren dat ze in geval van nood dienst deden als schiettorens ...

Ook zijn er hier en daar nog inscripties op muren bewaard gebleven die iets vertellen over de politieke en sociale verhoudingen in die tijd. De tekst van veel decreten vanuit Cairo werd in steen gehakt en zichtbaar voor iedereen op muren aangebracht. Uit deze inscripties blijkt dat de sultan in Cairo openstond voor klachten van handelaren in Tripoli die meenden soms wel erg veel belasting te moeten betalen of teveel 'onderhandse' geschenken aan ambtenaren moesten geven .... De sultan verordoneerde dan dat die onrechtvaardigheden moesten worden afgeschaft.

Toen de sultan net het bevel gegeven had om een Nieuw Tripoli te bouwen, werd als eerste de kruisvaarderskerk van de Heilige Maria van de Toren als vrijdagmoskee ingericht en de romaanse kerktoren als minaret gebruikt. In de volgende decennia stichtten de mamlukse gouverneurs veel moskeeën, medressen, badgebouwen en handelsgebouwen (khan). Het eerste badcomplex werd eind dertiende eeuw gebouwd op bevel van Izz ad-Din Aybak. Resten van een kruisvaarderskerk en het Jacobusgasthuis werden in deze hammam verwerkt. Het complex bestaat uit een aantal bekoepelde rechthoekige ruimten die min of meer het klassieke, logische model van de Romeinse baden volgde: apodyterium of omkleedruimte, hier met een fontein in het midden, het tepidarium en caldarium, de lauwe en (zeer) warme ruimten. In de koepels zijn kleine ronde lichtopeningen in regelmatige patronen aangebracht en geven de donkere ruimten prachtige lichtaccenten. Na bijna zevenhonderd jaar als badhuis gefunctioneerd te hebben worden deze en ook andere hammams nu gerestaureerd.

De moskeeën en medressen van Tripoli laten prachtig de kenmerken zien van de mamlukse architectuur: het overdadige gebruik van verschillende kleuren natuursteen. Aan de buitenkant is dat te zien aan de spekkoek-achtige zwart-wit lagen van de gevels en van de bogen. Dit element hebben de mamlukken in Syrië leren kennen en overgenomen.

Nog meer verschillende kleuren natuursteen werden gebruikt om schitterende geometrische accenten aan te brengen in de muurbekleding. Vlakboven de ingang, op de moskee-vloeren, bij de mihrab .... als puzzelstukjes passen de verschillende kleuren natuursteen haarfijn in elkaar.

Zó zag Raymond van St. Gilles, graaf van Toulouse, vanuit zijn fort de Middellandse Zee bij Tripoli. Maar hij zag meer, hij zag de welvarende havenstad Tripoli die hij wilde veroveren. Daarom had hij op slechts enkele kilometers afstand dit fort laten bouwen om vandaaruit de stad te bestoken en de inwoners het leven zuur te maken. Het fort werd gebouwd op de heuvel die de Franken Mons Peregrinus noemden, ofwel Pelgrimsheuvel. Raymond heeft zijn doel niet bereikt, want bij zijn dood in 1105 was de stad Tripoli nog niet ingenomen; dat zou pas vier jaar later gebeuren door Raymond's neef en opvolger.

Een van de weinige herinneringen aan het klassieke verleden is de naam Tri-poli, Grieks voor Drie-Stad. Hier vestigden zich ooit handelaren uit de drie belangrijkste Phoenicische steden in drie 'steden' of liever wijken; daarom noemden de Grieken de stad Tripoli, nu Tarabulus (Trablous, Taraboeloes). De vruchtbare omgeving, de bronnen en de strategische ligging aan zee zorgden ervoor dat vanaf de stichting de inwoners door handel en landbouw het goed hadden.

Toen een Perzische reiziger Tripoli in het midden van de elfde eeuw bezocht, was hij lyrisch over stad en omgeving ...... De tuinen, het suikerriet, de boomgaarden met sinaasappelen, citroenen, bananen, limoenen en dadels ... verrukkelijk. Tripoli - dat behoort bij het gebied van de kalief in Cairo - ligt op een schiereilandje in zee en heeft stevige stadsmuren omdat de inwoners altijd beducht zijn voor een eventuele aanval vanuit zee door de Byzantijnen. ..... De huizen hebben vier tot vijf verdie-pingen en zijn zó mooi en schoon dat je zou denken dat het allemaal vorstelijke paleizen zijn! Een prachtige moskee staat in het centrum en op de markten is veel groente en fruit te koop. En het papier dat ze er maken ... dat is zelfs beter dan dat van Samarkand! Het is een rijke handelshaven, want alle schepen uit Byzantium, Europa, Al-Andalus (Spanje) en Noord-Afrika moeten hier belasting op hun lading betalen .....

Een halve eeuw later waren de nazaten van Raymond, graaf van Toulouse, er heer en meester en was Tripoli de hoofdstad van het kruisvaarders-graafschap. Ruim honderdtachtig jaar zou het bestuurd worden door de Franken, zoals de kruisvaarders door de Arabische geschiedschrijvers werden genoemd. Tripoli bleef een rijke stad waarin duizenden zijde-wevers werkzaam waren.

Maar ..... na jarenlang gesteggel wist in 1289 de heerser van Egypte de stad te veroveren; de inwoners die niet konden vluchten werden gedood ... en Tripoli verwoest.

Tripoli behoorde andermaal tot het machtsgebied van de heersers van Egypte, maar die heersers waren nu de Mamlukken (Mamelukken), de soldaten-sultans van meestal Turkse origine. Zij waren in staat om de Mongolen tegen te houden en de laatste kruisvaarders te verslaan en te verdrijven; het hele oostelijke Middellandse Zeegebied werd door hen veroverd. Cairo was hun machtscentrum, waar zij prachtige monumenten lieten bouwen, zoals het dertiende eeuwse complex van sultan Hasan. Een van de maatregelen die de mamlukse sultan nam was het bewust met de grond gelijk maken van alle forten en versterkingen langs de kust die de kruisvaarders hadden achtergelaten. Immers de Franken zaten nog dichtbij - op Cyprus - en in Europa werden plannen gesmeed voor een volgende kruistocht .... Door alle versterkingen te verwoesten voorkwamen de mamlukken dat de Franken bij een eventuele aanval vanuit zee weer makkelijk de oude forten zouden kunnen betrekken.

Zo ook Tripoli ... maar een nieuwe stad Tripoli werd gebouwd, iets meer landinwaarts, rond het oude Frankische fort, het Qalaat Sanjil (afgeleid van St. Gilles). Dat maakt het huidige Tripoli zo bijzonder. Nergens werd vanaf eind dertiende eeuw een nieuwe mamlukse stad gebouwd, nergens zijn - buiten Cairo en Jeruzalem - zoveel mamlukse gebouwen bewaard gebleven ... .. als in Tripoli