oudweb beeld-verhaal : italie pompeii - huis van de faun ofwel casa del fauno

Pompeii - Huis van de Faun

We lopen naar het tweede, het grootste peristylium. Gezien het feit dat Romeinen fervente tuinliefhebbers waren kan dit een ware groene oase zijn geweest. De muren van de zuilengalerijen laten hier en daar nog hun oorspronkelijke bekleding zien. In een dikke laag stuc werd een patroon van rechthoeken met verticale pilasters vormgegeven. Voorzien van kleur leek het voor de bezoeker alsof de muren bekleed waren met natuurstenen platen. Ook dit was de binnenhuis-architectuur-mode die de Romeinen hebben overgenomen van de Grieken in het hellenistische oostelijk Middellandse zeegebied.

Het Huis van de Faun is niet alleen het grootste huis in Pompeii, het is ook een prachtig voorbeeld van de veranderingen in de Romeinse smaak. De Romeinen werden in de tweede en eerste eeuw vC door hun veroveringen en handelscontacten rijker en zij namen niet-Romeinse - dus 'vreemde' - elementen over en maakten zich o.a. de Griekse kunst en cultuur eigen. Toenemende rijkdom maakte het mogelijk die luxueuze levensstijl van de hellenistische elite over te nemen en uiteindelijk te overtreffen.

De Romeinen kwamen, zagen én overwonnen, ....

maar de Griekse kunst en cultuur was uiteindelijk ook winnaar.

Dankzij Plinius weten we dat een van Alexander's opvolgers en latere koning van Macedonië de Griekse schilder Philoxenos opdracht gaf de veldslag te vereeuwigen. Men vermoedt nu dat het Alexander-mozaïek een kopie is van dit schilderij. Waar en wanneer deze mozaïek-kopie werd gemaakt is nog steeds een wetenschappelijk heet hangijzer. Lag het mozaïek in een hellenistisch paleis en is het als buit naar Pompeii gekomen? Of hebben Griekse meester-mozaïekleggers deze kopie in Pompeii vervaardigd? Genoeg vragen, maar weinig zekerheid. In ieder geval bezat uiteindelijk de eigenaar van het Faun-huis deze kopie en heeft het in een aparte ruimte laten neerleggen. Hij toonde hiermee zijn rijkdom, zijn kennis en zijn smaak.

We lopen door de brede en goed geplaveide straten naar het noordelijk deel van Pompeii. Aan de Via della Fortuna ligt het Huis van de Faun dat wij U graag willen laten zien. Het is een van de oudste huizen van de stad. In tegenstelling tot de latere huizen van Pompeii, zijn hier aan de buitenkant grote tufsteenblokken bij de bouw gebruikt.

Het ontstaan van de stad Pompeii mag dan enigszins in de nevelen van de historie zijn gehuld, vanaf de zesde eeuw vC was er sprake van een nederzetting. Het vruchtbare achterland rondom de Vesuvius en de gunstige locatie aan de monding van de rivier Sarnus stonden garant voor prima landbouwproducten én voor een levendige handel. De eerste bloeiperiode viel in de tweede eeuw vC, in de hellenistische periode. De rijke elite van de stad liet zijn huizen uitbreiden en decoreren volgens de laatste trends. Zo ook de eigenaar van het allergrootste huis in Pompeii; het Huis van de Faun. De naam van het huis is gegeven door de opgravers, die in het atrium een bronzen beeldje van een faun, een vrolijke en dansende volgeling van de wijngod Dionysus, vonden.

In de tweede eeuw vC waren de Romeinen via militaire conflicten of via handels-activiteiten steeds meer in contact gekomen met het rijke hellenistische oostelijk deel van het Middellandse Zeegebied. Daar zag men - bijvoorbeeld op het Griekse eiland Delos - prachtige huizen die een peristylium hadden. Zo'n peristylium (letterlijk: rondom zuilen) was een rechthoekige binnenplaats die omgeven was door zuilen-galerijen; de grootte was afhankelijk van de beschikbare ruimte én natuurlijk van de financiën van de huiseigenaar.

De Romeinen veroverden langzaam maar zeker het Griekse gebied, maar zélf werden ze door de Griekse cultuur 'veroverd'. Zo voegde de Romeinse elite het Griekse peristylium toe aan hun traditionele huis dat gebouwd was rond het centrale atrium, waar de rechthoekige opening in het dak zorgde voor licht, lucht en regenwater. Toenemende welvaart maakte het de eigenaar van het Faun-Huis mogelijk rond 100 vC meer grond in de stad op te kopen en uiteindelijk bezat hij een heel insula, bijna 3000 vierkante meter. Het lijkt wel of de eigenaar in alles zijn huis de eigentijdse en rijke uitstraling wilde geven van luxe en zijn kennis wilde etaleren. Indeling en aankleding van zijn huis geven prachtig de toen heersende modes weer: Griekse cultuur en Egyptiserende elementen. Het voorste gedeelte van het huis direct aan de straat was gegroepeerd om twee atria; daarachter had de eigenaar twee peristylia laten bouwen; en wat voor een peristylia!

Tussen de twee peristylia en vanuit beide te zien was een aparte ruimte waar eigenaar bijzonder trots op moet zijn geweest: hier lag het beroemde Alexander-mozaïek op de vloer. In miniscuul kleine stukjes natuursteen - oorspronkelijk ongeveer 1.5 miljoen (!) stukjes - werd het treffen tussen Alexander de Grote en zijn Perzische tegenstander koning Darius vereeuwigd (met rand 5.8 x 3.1 meter). Het ging hierbij vrijwel zeker om de definitieve veldslag bij Gaugamela in 331 vC.

Links komt Alexander de Grote op zijn geliefd paard Bucephalos aangestormd met een enorme speer in zijn handen. Zijn bedoeling is het zijn tegenstander Darius te raken. Maar een Pers stort zich voor zijn koning en vangt de dodelijke speerpunt op. Rechts kijkt Darius verschrikt toe - zijn rechterarm uitgestrekt. De wagenmenner van Darius met de zweep in zijn hand is in staat de vierspan te wenden om Darius in veiligheid te brengen; door deze actie worden enkele Perzische soldaten (bijna) overreden. Op de achtergrond zijn lange speren afgebeeld. Of het nu de speren zijn van Alexander's soldaten of van het Perzische leger, die het gebruik van dit wapentuig van de Macedoniërs had overgenomen, is niet relevant.

Het resultaat van het treffen is wel duidelijk: de Perzische koning vlucht en Alexander is de overwinnaar.

Over smaak valt altijd te twisten .... ook toen. Want de huis-eigenaar heeft aan de onderkant van het minitieus samengesteld Alexander-mozaïek een ander mozaïek laten leggen dat veel grover is uitgevoerd: een Nijl-landschap met onder andere een nijlpaard en een krokodil. Egypte was erg in trek bij de Romeinen en dat exotische landschap werd in Italië meermalen op mozaïeken vereeuwigd. Je vraagt je af hoe de Romeinen toen de tegenstelling tussen beide mozaïeken ervaren hebben: de ernst, de actie en de spanning van de veldslag versus de rustige en charmante tijdloosheid van het Egyptische landschap, het ingewikkelde ontwerp en minitieuze uitvoering van het militaire treffen versus eenvoud en helderheid van het Nijlbewoners-ontwerp ........