oudweb beeld-verhaal : myra in lycia zuid-turkije

In een lang reliëf boven een van de grotere rotsgraven zijn waarschijnlijk verschillende stadia van het leven van de overledene weergegeven. Eerst als volwassen man in vol "ornaat", d.w.z. gekleed in zijn militaire uniform terwijl een naakte jongen - zijn zoon ? - hem een groot rond schild en helm aanreikt. Daarnaast zijn in de rotsen opnieuw twee mannen uitgehakt, maar zij zijn nu geheel naakt; de rechter figuur met krullend haar heeft in zijn rechterhand een lans en bij zijn linkerschouder een schild. Wellicht gaat het hier om de overledene als jonge man. De laatste scene is niet helemaal bewaard gebleven, maar het gaat duidelijk om een soort afscheids- en tevens doden-maaltijd-scene, waarbij de man op zijn bed ligt en enkele familieleden rondom hem staan of zitten. Deze hoofdzakelijk vierde-eeuwse (vC) graven zijn er in soorten en maten, van eenvoudige rotskamers tot rijk versierde tomben.

ARTEMIS ELEUTHERA

Toen vanaf 43 Lycië een onderdeel werd van het Romeinse Rijk, beleefde Myra een bloeiperiode die vooral te danken was aan de handelsactiviteiten van de inwoners. Vooral hout werd geëxporteerd en de haven van Myra, Andriake, was een belangrijke overslag-haven van Egyptisch graan. Behalve het nog bestaande theater had de stad een belangrijk heiligdom gewijd aan de oude godin Eleuthera die gelijkgesteld werd met Artemis/Diana. Op derde-eeuwse munten van Myra werd de godin in een boom afgebeeld! Artemis of Diana was overal in Lycië zeer geliefd. Een reliëf uit de derde eeuw laat op een bijna naïeve manier niet alleen de traditionele twaalf Lycische goden zien, in het midden werd ook een vrouwelijk godheid afgebeeld: Artemis Eleuthera.

In de stad Perge, (ten NO van Myra) waar Artemis de belangrijkste godin was, werd zij meermalen afgebeeld; o.a. op een zuil van het vier-zuilen-monument in het centrum van de stad; ze heeft een stralenkrans rond haar hoofd en een boog in haar linkerhand. Verder geven geschreven bronnen aan dat in Myra ook Zeus, Apollo, Athena en Tyche werden vereerd.

Bij de aardbeving van 141 werden grote delen van de stad Myra verwoest, maar dankzij de ruime financiële bijdrage van de steenrijke Opramoas konden de openbare gebouwen worden herbouwd, zeker het Artemis-heiligdom dat in een inscriptie genoemd wordt het mooiste en groootste bouwwerk van heel Lycië.

Het is niet duidelijk wanneer precies het christendom zijn intrede deed in Myra; Paulus moest op zijn zeereis naar Rome hier overstappen op een schip uit Alexandrië dat richting Italië voer. Zeker is dat rond 300 in Lycië christenen woonden.

NICOLAAS

In de regeringsperiode van Constantijn de Grote of iets later zou de bisschop van Myra zijn gestorven; al snel na zijn dood werd hij als een heilige vereerd. Het graf van deze populaire bisschop Nicolaas groeide uit tot een waar pelgrimsoord en een klein kerkje werd gebouwd, dat beschadigd raakte in de aardbeving van 529. Keizer Justinianus zou zich toen voor een nieuwe kerk hebben ingezet. In deze periode werden ook de eerste verhalen over de heilige Nicolaas te boek gesteld. De verhalen en legenden spraken de gelovigen aan en langzaam maar zeker werd Nicolaas een bekende reddende heilige die opkwam voor mensen in nood!

De zesde-eeuwse kerk in Myra werd (voor een deel?) verwoest bij verschillende militaire acties. Nieuwbouw vond plaats in de negende eeuw (?) en in de eeuwen daarna werd de kerk uitgebreid en een klooster bijgebouwd. Vanwege de dreiging van moslim legers namen in de elfde eeuw enkele Italianen uit 'voorzorg' de Nicolaas-relieken mee naar Bari. Eind dertiende eeuw veroverden de Turken definitief Lycië inclusief Myra, dat langzaam maar zeker vergeten werd.

Vanaf eind 18e eeuw kwamen de eerste Europese reizigers die de ruïnes van Myra bekeken en in tekeningen vastlegden. De Russische tsaar Nicolaas kon het land waarop de oorspronkelijke kerk gebouwd was kopen en gaf opdracht tot renovatie, die onvoltooid bleef. Na de opgravingen en restauraties onder leiding van Turkse archeologen in de jaren zestig van de vorige eeuw kreeg het oude Myra een nieuw leven; nu als toeristenoord.

In de Byzantijnse kerk staat het altaar nog altijd zichtbaar tussen vier - nu kale - zuilen. De trapsgewijs opgebouwd halfronde stenen zitplaatsen (synthronon) in de absis waren oorspronkelijk bedoeld voor de clerus. In een nis zijn de resten te zien van een grote marmeren sarcofaag met deksel uit de Romeinse periode die hier werd hergebruikt. Zou hier ooit Nicolaas hebben gerust?

Eén blik is voldoende. Duidelijk zijn de sporen te zien van de twee marmeren, levensgrote ligbeelden op de deksel: het waren een man én een vrouw! Dat lijkt geen passende sarcofaagdeksel voor een zó kuislevende heilige!

HISTORIE - LEGENDE

In de loop van de tijd werd de heilige Nicolaas zowel in oost als in west zeer populair. Jacobus de Voragine verzamelde in de 13e eeuw veel van zijn wonder-verhalen uit oudere bronnen. In deze legenden komen elementen voor die een historische basis kunnen hebben.

De inwoners van Myra leefden van de handel over zee en het is dus niet verwonderlijk dat hun heilige bisschop in staat werd geacht stormen tot bedaren te brengen en drenkelingen te redden. Ook Nicolaas' optreden tijdens een hongersnood past in de functie van Myra als overslaghaven op de zeeroute Alexandrië - Rome; ook Paulus moest tijdens zijn zeereis naar Rome hier op een schip overstappen dat op Italië voer.

Een andere historische kern in de legenden is de mogelijke "relatie" tussen Nicolaas en de godin Diana of Artemis.

Jacobus de Voragine nam het volgende Nicolaas wonder op: eens liet Nicolaas de aan Diana gewijde boom omhakken. Hierdoor geraakte deze oude vijandin van het geloof zó boos, dat ze op wraak zon. Ze bereidde een olieachtig smeerseltje dat op water en steen brandde. Vermomd als oude vrouw ging ze naar enkele zeelui die op weg waren naar de man van God, naar Nicolaas. Ze vertelde hen dat ze graag zelf ook wilde meereizen, maar dat ze te oud was. "Willen de heren zeelui, alstublieft, mijn olie op de kerkmuren smeren?" De boot voer verder en kwam een andere boot tegen waarop een man voer die veel op Nicolaas leek. Hij vroeg de zeelui wat de oude vrouw gezegd had en beval hen onmiddelijk de olie op het water te gooien. Het resultaat: een enorm vuur op het wateroppervlakte, maar het gevaar was geweken voor Nicolaas' kerk.

De Artemis- of Diana-tempel van Myra behoorde tot een van de mooiste gebouwen van heel Lycië en munten uit Myra beelden de godin duidelijk af in een boom. Blijkbaar was er een traditie in Myra die de godin associeerde met een boom. Dus Nicolaas' omhakken van Diana's boom past goed in het historisch kader. De klassieke en inheemse goden en godinnen bleven - ook nadat het christendom als religie werd getolereerd - hun grote aanhang tot eind vierde eeuw houden. Daarom is het goed mogelijk dat 'een' bisschop van Myra korte metten liet maken met de oude godin Artemis/Diana.

Historie, fictie en fantasie .... leven en wonderen van de heilige Nicolaas inspireerden niet alleen de middel-eeuwer, ook veel volgende generaties na hem kenden de goed heiligman die nu nog als 'onze' Sinterklaas voortleeft.

●

Auteursrechten (copyright) van alle beelden en alle teksten op deze web-stek

www.OudWeb.nl

berusten bij Conens & van Wiechen.

Verveelvoudiging van beeld en/of tekst in wat voor vorm dan ook

is alleen toegestaan na voorafgaande toestemming

van Conens & van Wiechen.

contact

▲

J. de Voragine

Al zeker vanaf de vroege bronstijd werd Lycië bewoond; een prachtig bergachtig gebied aan de zuidkust van Turkije en deel van het Taurus-gebergte. Hoewel Herodotos schreef dat de bewoners van dit gebied merkwaardige niet-Griekse tradities kenden en een eigen taal hadden, was zeker vanaf de vijfde eeuw vC de Griekse invloed erg sterk. In Myra - ongeveer anderhalve kilometer van het huidige stadje Demre - zijn prachtige rotsgraven uitgehakt waarin zowel de eigen oude als de Griekse tradities goed zichtbaar zijn; de graven imiteren het Lycische houten huis, terwijl de bewaard gebleven reliëfs duidelijk Griekse invloed laten zien, zoals op het rotsgraf met de soldaten.