oudweb beeld-verhaal : keizer hadrianus - deel I jeugd

Als driejarige was hij zich waarschijnlijk niet bewust van de gebeurtenissen in zomer 79: Vespasianus overleed en Titus volgde zijn vader op én op 24 augustus, om één uur 's middags begon de vulkaan Vesuvius zich te roeren met desastreuze gevolgen voor steden zoals Pompeii en Herculaneum. Een jaar later werd in Rome het Amphitheatrum Flavium - dat wij beter kennen als het Colosseum - geopend met grootse spelen.

Nadat Titus in september 81 overleed, liet zijn broer en opvolger Domitianus de bekende Boog van Titus oprichten waarin de triomftocht na de inname van Jeruzalem werd afgebeeld. Hadrianus kan ook als toeschouwertje een échte triomftocht hebben gezien waarmee Domitianus zijn overwinning op enkele Germaanse stammen afsloot.

Toen zijn vader overleed, kreeg de tienjarige Hadrianus twee voogden die zeer belangrijk voor hem zouden zijn: Attianus en Marcus Ulpius Trajanus, beiden waren afkomstig uit Italica. Trajanus was een verre oom: de opa van Hadrianus was gehuwd met de zus van de vader van Trajanus. Hij was een uitmuntend militair die snel carrière maakte. Zijn huwelijk met Pompeia Plotina was kinderloos en beiden namen de zorg voor Hadrianus zeer serieus die de gewone conventionele opvoeding kreeg met onderwijs in Latijn en Grieks. Vanwege zijn grote liefde voor alles wat Grieks was, werd hij al snel Graeculus (Griekje) genoemd. Misschien stond hij ook wel vooraan toen Domitianus zijn stadion met Griekse spelen liet inwijden; er werd daar toen o.a. muziek gemaakt ter ere van Jupiter. Deze plek is nog steeds te bekijken, want het is een van de prettigste pleinen in Rome: Piazza Navona!

JACHT

Op zijn veertiende werd Hadrianus naar zijn voor-vaderlijke landgoed bij Italica gestuurd. Misschien dat hij zich voelde als een tijdgenoot die na een lang verblijf in de wereldstad Rome naar diens geboorteland Spanje terugkeerde en het daar maar een "provinciale woestijn" vond! Hadrianus leerde in Italica wel goed jagen en de jacht zou de rest van zijn leven zijn favoriete sport blijven. Maar blijkbaar ging hij zó op in de jacht, dat het Trajanus te gortig werd; hij wilde zijn pupil meer serieuzer taken opleggen en riep hem naar Rome terug.

In de hoofdstad maakte hij kennis met zijn zwager Servianus die in deze periode met Hadrianus' zus Domitia Paulina was getrouwd. De relatie tussen beide mannen werd nooit hartelijk; vaak stonden ze lijnrecht tegenover elkaar!

Intussen doorliep Hadrianus de gebruikelijke functies en werd als negentienjarige militair tribuun in Aquincum (Budapest) en daarna in noordwest Bulgarije. Het was een belangrijke functie in de militaire carrière van een elite zoontje. Velen hebben zich er makkelijk van af gemaakt, maar Hadrianus niet. Hij leerde veel - wat wist deze jongeman tenslotte van het leger en het militaire bestaan af? - en toonde zich een goede leerling. Hij trainde met de soldaten die hem daarom zeer waardeerden. Hadrianus werd voor de derde keer militair tribuun en dat was niet erg gebruikelijk. Dit keer werd hij gestationeerd in Mainz (Mogontiacum) onder het commandant-schap van zijn veel oudere zwager Servianus. En dat gaf problemen, als we de geschreven bronnen (met een korrel zout!) mogen geloven. Zoals die keer toen het bericht kwam dat de oude keizer Nerva was overleden en dat dus zijn geadopteerde opvolger, Trajanus, de nieuwe keizer was. Hadrianus en Servianus in Mainz hoorden dat eerder dan Trajanus zelf die op dat moment in Keulen verbleef en beiden wilden de eerste zijn om de trieste én prettige boodschap over te brengen. Servianus stuurde direct een bode op weg naar Keulen, terwijl hij de wagen die Hadrianus had genomen onderweg onklaar liet maken. Maar de net tweeentwintig-jarige jongeman bedacht zich geen moment toen hij panne kreeg, stapte af en rende - misschien wel door de sneeuw - de resterende kilometers naar Keulen! Hij zou zo eerder dan Servianus' bode de "nieuwe keizer" hebben ingelicht en gefeliciteerd!

SABINA

Trajanus was nu keizer en dat betekende voor Hadrianus dat hij ook dichterbij de macht zat. Maar allereerst vond Plotina het tijd worden voor een huwelijk! Kleinkind van haar schoonzus Marciana was de veertienjarige Sabina; een ideale keuze! Uiteraard kennen wij niet de gevoelens van de jonge bruid en de tien jaar oudere Hadrianus, maar wat werd en wordt er niet over hen geroddeld, toen en nu! Laten we daar niet aan meedoen. Vast staat dat het huwelijk hun hele leven lang heeft stand gehouden en dat Sabina haar man vaak vergezelde op zijn reizen ... en ach, elk huwelijk kent zijn ups en downs!

Is het huwelijk feestelijk gevierd? We weten er niets van en kunnen ons alleen voorstellen dat de gebruikelijke huwelijksriten werden gevolgd. De bruid was wellicht gekleed in het gebruikelijke onderkleed zonder zoom door haar zelf geweven als bewijs van haar weef-capaciteiten en opgehouden door een wollen gordel met dubbele knoop. Deze knoop werd ook wel de Hercules-knoop genoemd en was symbool voor kuisheid (alleen manlief werd geacht deze knoop los te mogen maken) en voor vruchtbaarheid (Hercules had immers volgens de mythen vele kinderen)! Daaroverheen droeg ze een saffraankleurige mantel. Haar haar was bedekt met zes valse haarstrengen versierd met linten zoals de Vestaalse Maagden droegen en daaroverheen een sluier. Te midden van familie en vrienden vond in een tempel of thuis een kleine plechtigheid plaats om aan de goden te offeren en de ingewanden van het offerdier te schouwen om zeker te weten dat de goden positief stonden tegenover dit huwelijk. De getuigen zetten hun handtekening onder het huwelijkscontract en Feliciter!, Veel Geluk!

Hadrianus en zijn bruid bleven nog enige tijd in Rome, waar Hadrianus allerlei bestuurlijke functies bekleedde, redevoeringen voor keizer Trajanus schreef en zijn eigen netwerk probeerde uit te breiden. Zijn activiteiten buiten Rome in de eerste jaren van de tweede eeuw zijn niet helemaal duidelijk. De keizer was verwikkeld in de zgn. Dacische oorlogen die schitterend zijn verbeeld op de Zuil van Trajanus in hartje Rome.

Na twee oorlogen werd uiteindelijk het gebied als nieuwe provincie Dacia (Roemenië) aan het Romeinse Rijk toegevoegd. Het is zeker dat Hadrianus als bevelhebber van een legioen in ieder geval een deel van de strijd heeft meegemaakt. Daar zag Hadrianus hoe Trajanus met - letterlijk - alle geweld en middelen een vijandig gebied probeerde te veroveren; deze ervaring werd belangrijk voor Hadrianus' latere politieke ideeën en militaire hervormingen.

Hadrianus - deel I : jeugd

Hadrianus was het tweede kind en de eerste zoon van P. Aelius Hadrianus Afer en Domitia Paulina. De familie van vaderskant behoorde tot de eerste bewoners van een in de derde eeuw vC nieuw gestichte Romeinse veteranen-nederzetting in Spanje, die om nostalgische reden Italica werd genoemd. Men leefde er - zoals nog steeds in Andalusië - van de landbouw, vooral van olijfbomen. Export van olijven en olijfolie zorgden voor het gestaag toenemen van het familiekapitaal. Moeder behoorde tot een inheemse Spaanse familie die al generaties lang in een van de oudste steden van Spanje woonde, nl. in Gades (Cádiz).

Wat de exacte geboorteplaats van Hadrianus is geweest, is niet met zekerheid te zeggen; wellicht verbleef zijn moeder in Rome toen Hadrianus werd geboren op 24 januari 76, tijdens de regering van keizer Vespasianus. Hoe dan ook hij zal als kleine jongen zijn eerste stapjes ongetwijfeld geleerd hebben met een baby-rollator, zoals afgebeeld op een contemporaine Romeinse sarcofaag.

Zijn verzorgster was een zekere Germana, een slavin wellicht afkomstig uit Germania. Tijdgenoot en redenaar Quintilianus raadde ouders aan de verzorging van de baby over te laten aan iemand die goed Latijn sprak, d.w.z. zonder accent. Immers het is haar taal dat het kind het eerst hoort! Wellicht dat Germana toch een beetje een accent had, want Hadrianus werd later - volgens geschreven bronnen - bij zijn eerste officiële voorlezing in de senaat uitgelachen vanwege zijn onbeschaafde accent. Onmiddelijk heeft hij daarna keihard geoefend om in uitspraak de allerhoogste graad van perfectie te bereiken.