OudWeb-log & MOZAÏEK - voorbije toekomst



donderdag 26 oktober 2017
spanje | al-andalus spanje middeleeuwen 

stenen palmboom



Een fata morgana is een fenomeen dat je in een woestijn kan overkomen: je ziet aan de verre horizon een stad die er eigenlijk niet is. In Noord-Spanje overkwam ons een fata morgana, maar dan binnen vier muren.
Ten ZW van Soria ligt het kluizenaarskerkje San Baudelio de Berlanga. De ingangspoort van het simpele rechthoekige bouwsel is weliswaar afgewerkt met een mooie hoefijzerboog, maar verder is er geen decoratie of frivoliteit aan de buitenkant te zien. Dit sobere exterieur lijkt goed te passen bij de metaliteit van de bouwers, nl. kluizenaars die hier begin elfde eeuw in dit - toen - bosrijke gebied leefden in grotten. Ze wisten stand te houden ondanks het feit dat het een gevaarlijk grensgebied was tussen het christelijke noorden van Spanje en het islamitische al-Andalus.
We hebben geluk: de kerkdeur staat open. We lopen de donkerte in .... middenin de rechthoekige kerkruimte van ongeveer 8.5 bij 7.5m staat een stenen pilaar.

Uit deze pilaar "groeien" acht hoefijzervormige bogen - als palmboomtakken - die uitwaaieren naar de vier muren en de vier hoeken van de ruimte. Een unieke vormgeving van een kloosterkerkje en een schitterend voorbeeld van een typisch Spaans fenomeen: de mozarabische architectuur. Benaming afgeleid van mozaraben, zoals de christenen werden genoemd die in al-Andalus woonden en die beïnvloed waren door de kunst en architectuur van hun woonomgeving, dus ook van de moskee van Córdoba. In de tiende en elfde eeuw trokken groepen mozarabische monniken naar het ontvolkte en door de Spaanse koningen heroverde noordelijke grensgebied om daar een nieuw kloosterleven te beginnen.

Een prachtig voorbeeld van over-en-weer ... christelijke monniken werden geïnspireerd door elementen van de vormentaal uit Córdoba en uit hun eigen verleden en ze gebruikten die in hun eigen kerk om er iets heel bijzonders mee te creëren: een stenen palmboom. Waarom? Omdat er een creatieve bouwer-monnik iets innovatiefs bedacht zonder bijbedoelingen?
Of .... omdat in mozarabische handschriften de palmboom soms stond voor het paradijs?
Wilden de monniken al tijdens hun leven dagelijks bidden in hun gehoopte toekomst? 

© conens & van wiechen drs. A. van Wiechen