Alexander de Grote was dood.
Terwijl direct na zijn dood de machtsstrijd in alle hevigheid losbarstte, maakte men de Grote Koning klaar voor zijn allerlaatste tocht. Volgens eigen wens werd hij op Egyptische wijze gemummificeerd en vervaardigde men een prachtige wagen waarin de mummie in een gouden sarcofaag vervoerd kon worden naar het Zeus-Ammon orakel in Siwa. Alexander wilde bijgezet worden in het heiligdom van zijn 'vader'. De tocht naar Egypte werd een ongekende processie van rijkdom en macht. Letterlijk, want de opvolgers van Alexander zagen al gauw in dat bezit van Alexander's mummie legitimiteit verleende aan hun troonaanspraken. Zo stuurde Perdikkas, heerser van Macedonië, een legermacht om de stoet te onderscheppen en naar Noord-Griekenland te brengen. Maar Ptolemaios was hem in Damascus vóór en bracht Alexander naar de hoofdstad van Egypte, Memphis.

Toen Alexandrië politiek, cultureel en economisch de nieuwe hoofdstad werd, was het noodzakelijk Alexander naar die stad te verhuizen. Hij kreeg een rustplaats ergens bij de koninklijke paleizen. Nóg werd hem niet de eeuwige rust gegund, want Ptolemaios IV bracht in 215 Alexander's mummie over naar een nieuw, reusachtig grafmonument.

Waar moeten wij Alexander's graf localiseren? Uit reisbeschrijvingen weten we alleen dat dit graf in het stadscentrum stond. Maar waar precies? In de chaotische derde eeuw van onze jaartelling, toen het Romeinse Rijk op haar grondvesten schudde, werd het waarschijnlijk verwoest. Zeker weten we het niet. Duidelijk is wél dat na die derde eeuw niemand meer wist waar het graf zich had bevonden.

Aan het eind van de vierde eeuw kon kerkvader Chrysostomos tijdens zijn preek over de vergankelijkheid van aardse roem dan ook honend roepen: "Waar is dan het graf van de grote Alexander? Toon het me!"

Wij op zoek in modern Alexandrië ......

Een eenvoudig groen geverfd houten hekje staat rond een groot gat in de Nabi Danyal (Daniël) moskee in Alexandrië (Egypte). Kijkend in het gat zien we een rechthoekig grafmonument afgedekt met een groen kleed. Veel is er niet te zien, maar volgens de gidsen zou de moskee gebouwd zijn op het mausoleum van niemand minder dan Alexander de Grote ..... nou ja, zo zégt 'men'.

Er is iets merkwaardigs aan de hand. De Griekse geograaf Strabo schreef tweeduizend jaar geleden dat Alexander de Grote inderdaad werd bijgezet in een praalgraf in de door hem zelf gestichte stad Alexandrië. Maar - zo schreef Strabo - de vorst lag niet meer in de oorspronkelijke gouden sarcofaag. Een van de koningen van Egypte, die geld nodig had, roofde de sarcofaag en legde de Alexander-mummie in een glazen exemplaar. In de Romeinse periode repte geen enkele schrijver meer over die 'ruil'.

Het verhaal over het vervangen van de gouden sarcofaag werd blijkbaar vergeten, maar dook eeuwen later weer op toen in de negende eeuw twee Arabische geleerden een soortgelijke anekdote over de profeet Daniël vertelden. De hoofdpersoon was weliswaar iemand anders, maar ook deze Daniël lag in Alexandrië in een gouden sarcofaag begraven. Ook zíjn sarcofaag werd gestolen, en vervangen door een stenen bak! 

In de vijftiende eeuw werd de vrome Mohammed Danyal (Daniël) bijgezet in een moskee die hij zelf had laten inrichten en waar in een ondergrondse ruimte zich al het graf van een populaire verhalenverteller bevond.

In midden negentiende eeuw kwamen deze drie verhalen bij elkaar. Een Griekse tolk, werkzaam voor het Russische consulaat in Alexandrië, vertelde zijn avontuur: hij had een geheime ondergrondse ruimte in de Danyal moskee ontdekt. Door een klein gaatje in een houten deur loerde hij naar binnen, en hij zag ...... een mummie met gouden kroon in een sarcofaag van kristal. ... en overal lagen papyrus-fragmenten op de grond ... Aangezien hij ook geld verdiende met het rondleiden van toeristen, heeft het verhaal van deze 'ontdekking' hem ongetwijfeld geen windeieren gelegd.

Het bleef bij een verhaal, want onderzoek leverde niets anders op dan ruimten die waarschijnlijk ooit door de Romeinen waren gebouwd voor de watervoorziening! Maar iedereen wilde het maar wat graag geloven, immers het ging om de mummie van Alexander de Grote .... Zelfs de beroemde opgraver van Troje, Schliemann, hechtte wellicht enig geloof aan het verhaal, want hij vroeg toestemming voor een archeologisch onderzoek. Die toestemming heeft hij nooit gekregen.

Eind negentiende eeuw wist een Rus 's nachts tot de ondergrondse ruimten van de Danyal moskee door te dringen. Hij 'zag' een grote zwarte steen met in het Grieks de inscriptie 'Koning Alexander' en daarop een glazen kooi bedekt met stof. Na een flinke stofbeurt 'zag' hij de mummie van een zittende man en rondom overal papyri, Macedonische wapens ... en zelfs een Romeinse legerstandaard.
De moskeegangers waren de belangstelling van al die buitenlanders meer dan zat en alleen moslims mochten de moskee nog maar in.
Eind twintigste eeuw heeft men enig onderzoek gedaan, en u voelt het al ..... niets gevonden dat ook maar in de verste verte enige relatie met Alexander de Grote had.

En toch ....? Ook wij hebben de moskee bezocht (dat was geen probleem) en we hebben van bovenaf de ondergrondse ruimte gezien .... Geen spoor van Alexander de Grote, maar misschien, heel misschien wordt ooit wél iets gevonden. Je weet het nooit in de archeologie.

Daar stonden we dus bij dat groen geverfde hekje ... en verder? Wij hebben in ieder geval geen gouden krans op de kist van Alexander kunnen leggen, zoals ruim tweeduizend jaar geleden Octavianus (keizer Augustus) wél deed.